پایان نامه ارشد: تاثیر آموزش کنترل پرخاشگری والدین بر کاهش علائم نافرمانی در کودکان

مانند هر برنامه آموزشی دیگر، مواردی نیز بر اثر بخشی بهتر آموزش والدین تاثیر می گذارند. ویژگی های متعدد آموزش و خانواده هایی که در برنامه آموزشی شرکت می کنند بر پیامد برنامه های آموزشی تأثیر دارد. آموزشی که از لحاظ زمانی مختصر و محدود باشد احتمالاً در جمعیت های بالینی تأثیر کمی دارد. اثرات قابل ملاحضه و مداوم در برنامه های آموزشی طولانی مدت بدون محدودیت تا 5 الی 6 ساعت  برای هر جلسه قابل مشاهده است(کازرین 1985). آموزش مؤلفه های ویژه مانند ارائه اطلاعات وسیع به والدین درباره اصول یادگیری اجتماعی و استفاده از زمان محرومیت اثربخشی برنامه آموزشی را افزایش می دهد (مک ماهون، فورهند 1981) به نظر می رسد آموزش مهارت درمانگر با میزان تغییرات درمانی و دوام آن مرتبط باشد هرچند که در این زمینه هنوز پژوهش کاملی صورت نگرفته است(کراتوچویل وموریس، 1378 ترجمه نایئنیان). علاوه بر موارد ذکر شده می توان عواملی دیگر مانند سن کودک، وضعیت فرهنگی اقتصادی والدین، انگیزه والدین، ویژگیهای والدین را در آموزش والدین موثر دانست(واتسون، 2003).

_ سن کودک: آموزش والدین برای والدین کودکان سنین مختلف به کار برده شده و اثربخش بوده است. لیکن اثرات آموزش برای کودکان سنین پیش دبستانی و اوایل دبستان که هنوز شخصیت شان به طور کامل شکل نگرفته است بیشتر است.

_ عواملی مانند وضعیت اقتصادی، اجتماعی، روان شناختی والدین: داماس و واهلر(1983) مطرح کرده اند که سطح اقتصادی اجتماعی والدین در شکل گیری اختلالات رفتاری از جمله اختلال نافرمانی مقابله ای مؤثر است. هر چه سطح اقتصادی اجتماعی پایین تر باشد، احتمال ابتلا به اختلال نافرمانی در کودکان افزایش می یابد و علاوه بر این والدین به علت مشکلات مالی و فرهنگی که دارند کمتر می توانند در برنامه های آموزش والدین شرکت کنند و یا مهارت های کسب شده را به خوبی به کار برند(کان، 2004)

_ ناسازگاری والدین و میزان حمایت هایی که والدین دریافت می کنند، نیز بر اثر بخشی درمان مؤثر است(کازدین 1997) بنابراین بررسی عواملی که بخش عمده این سنجش جامع را تشکیل می دهد مسأله مهمی است. فراهم آوردن امکانات اضافه دیگری که خانواده را در توصیف و تامین نیازهای خود بهتر یاری کند ممکن است برای بعضی خانواده ها مفید باشد. کودکان نیز ممکن است به خدمات بیشتری مانند برنامه هایی که به رفتار درون مدرسه و ارتباط با همسالان می پردازد یا به دارو درمانی نیاز داشته باشند. خدمات جامعی که مشکلات والدین و کودک را هم هدف قرار می دهد نیز ممکن است به صورت کامل تر و بهتری مشکلات خانواده را مورد توجه قرار داده و بدین ترتیب به کارایی برنامه های آموزش والدین بیفزاید(وبستر- استراتون، 1994 به نقل از زارعی، 1379).

_ وجود انگیزه در والدین نیز در نتایج حاصل از برنامه های آموزشی نقش مهمی دارد. انگیزه را باید پیش از آغاز آموزش مورد سنجش و ارزیابی قرار داد. بعضی والدین نسبت به برنامه های آموزشی به دلیل اینکه تأکید این برنامه ها بیشتر بر بهبود مهارت های مدیریتی والدین است، از خود واکنش منفی نشان می دهند. وقتی والدین در جستجوی کمک برمی آیند اغلب انتظار دارند متخصص منحصراً به کودک بپردازد. از این رو مایل نیستند به گونه ای گسترده خود را در فرایند درمان درگیر کنند. بعضی از والدین ممکن است برنامه آموزشی را بی حرمتی نسبت به مهارت های فرزند پروری خود بدانند. سایر خانواده ها ممکن است از انرژی و وقت لازم برای شرکت در برنامه های آموزش والدین برخوردار نباشند(گایلی[1]، 2003). اغلب اوقات آشنا کردن والدین با منطق استفاده از این نوع آموزش می تواند بعضی از این مشکلات را حل کند واز ایجاد هرگونه ابهامی درباره اینگونه خدمات جلوگیری نماید. وقتی در مورد ضرورت ایجاد برنامه های آموزش والدین با والدین صحبت می شود، توضیح این نکته که رفتار والدین می تواند رفتارهای کودک را تحت تاثیر قرار دهد و والدین با تغییر رفتارهای خود می توانند رفتار کودکشان را اصلاح کنند اغلب مفید واقع می شود. الگوهای رفتاری کودکانی که مشکلات رفتاری دارند معمولاً با سایر کودکان متفاوت است و لازم است والدین برای کمک به کاهش رفتارهای منفی کودکان خود و افزایش رفتارهای مثبت آنان با روش های مختلف تعامل با آنها آشنا شوند(بوگل[2]، 2007). در زمینه مطالعات پیگیری اطلاعات دقیق در دسترس نیست.

  • نحوه اجرای برنامه آموزش والدین

نخستین برنامه آموزش والدین توسط هانف(1969) و پترسون (1976) شکل گرفته است و سایر  برنامه های آموزش والدین بر مبنای تغییراتی در همین برنامه ها گسترش یافته است. در زیر تعدادی از روشهای آموزش والدین ذکر می شود(کانر[3]، 2002).

2-3-9-1 برنامه کمک به کودک نافرمان ((Helping the Noncompliant child program))

که برای والدین کودکان 3 تا 8 سال تدوین شده است.

یک محیط آموزشی کنترل شده را فراهم می کند تا به والدین نشان دهد چگونه تعاملات ناسازگارانه خود را با کودک تغییر دهند(فورهند و مک ماهون 1981). فورهند و مک ماهون در جلسات آموزش والدین به 4 نکته اشاره می کنند. 1- آموزش به والدین در این زمینه که به جای اینکه بازی کودک را هدایت کنند و یا به او دستوراتی در بازی بدهند اجازه دهند خود کودک بازی را هدایت کند و والدین فقط ناظر بازی کودک باشند. 2- والدین باید یاد بگیرند که رفتارهای مثبت کودک را در موقعیت های اجتماعی تقویت کنند. 3- والدین باید بیاموزند چگونه قوانین ساده، واضح و با ثبات برای کودک وضع کنند. 4- باید استفاده از زمان محرومیت برای رفتارهای ناشایست کودک را فرا بگیرند(کاستین و لیچت، 2004).

بررسی تاثیر آموزش کنترل پرخاشگری والدین بر کاهش علائم نافرمانی در کودکان مبتلا به نافرمانی مقابله ای

جلسات به طور انفرادی و شرایط کلینیکی اجرا شده است. برنامه درمان از دو مرحله تشکیل شده است. در مرحله اول والدین یاد می گیرند که به رفتارهای مثبت و مناسب کودک توجه کنند و به رفتارهای منفی کودک هنگامی که دستورات و تقاضاهای والدین را رد می کند واکنش نشان ندهند . مرحله دوم والدین می آموزد که به کودک چگونه فرمان دهند تا کودک دستور را اجرا کند و نیز استفاده از روش های تنبیهی ملایم مانند زمان محرومیت را می آموزند. سپس والدین، آموخته های خود را در خارج از کلینیک به کار می برند. ارزیابی پیگیری تعمیم نتایج را از 1 تا 4 سال بعد از جلسات آموزشی نشان داده است. سرانجام بهبود شایستگی کودک همراه با کاهش علائم بد رفتاری مانند کج خلقی، نافرمانی، پرخاشگری مشاهده شد (کانر، 2002)

2-3-9-2 برنامه آموزش والدین برای کودکان 3 تا 8 ساله که به آن ((BASIC)) گفته می شود که توسط فورهند و مک هامون (1981) گسترش یافته است.

[1]- Gayle

[2]- Bogle

[3]- Connor