پایان نامه جایگاه معاهده در حقوق بین­الملل-دریافت پایان نامه ها

جایگاه معاهده در حقوق بین­الملل :

در گذشته قواعد حاکم بر روابط بین­المللی ناشی از عرف بین­الملل بود اما اکنون قواعد عرفی بین­المللی به دلائل گوناگونی چون طولانی بودن مرحله شکل گیری قواعد، عدم مشارکت کشورهای جدیدالتاسیس در تدوین آن، مبهم بودن برخی از قواعد و… جایگاه دیرینه خود را به عنوان مهم­ترین منبع حقوق بین الملل از دست داده و عملاً معاهدات  بین­المللی در حد وسیعی جایگزین آن­ها شده­اند تلاش بی­وقفه سازمان ملل متحد و کمیسیون حقوق بین الملل نیز در این جهت بی­تاثیر نبوده است. این نهادها با تدوین قواعد عرفی نقش مهمی در ایجاد تعهدات قراردادی یا عهدنامه­ای ایفا کرده­اند( موسی زاده، 1376؛140) امروزه اعضای جامعه بین­الملل و در رأس آن­ها دولت­ها توافق­های بین­المللی خود را از طریق انعقاد معاهدات بین­المللی انجام می­دهند و هرگونه همکاری سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، علمی و… بین آن­ها به دنبال انعقاد معاهده و موافقتنامه آغاز می­شود. به طورکلی، معاهدات بین­المللی عبارتند از توافق بین دولت­ها که به صورت کتبی منعقد شده و مشمول حقوق بین الملل باشد صرفنظر از عنوان خاص آن و اعم از این که در سندی واحد یا دو یا چند سند مرتبط به هم منعکس شده باشد( قسمت الف بند 1 ماده­ی 2 کنوانسیون وین 1969). انعقاد معاهدات بین­المللی برای کشورها فواید متعددی دربردارد از جمله: شفاف­تر ساختن قواعد عرفی، کاهش اختلافات بین­المللی به سبب مکتوب ساختن تعهدات، آشنا ساختن زمینه حقوق بین الملل به همین جهت دیر زمانی است که حقوق و تکالیف کشورها در روابطی که با یکدیگر داشتند فقط با انعقاد معاهده برمبنای منافع خاص امضاکنندگان و نوع روابط آن­ها معین می­شد. که نخست به صورت معاهدات دو جانبه و به تدریج با پیشرفت این روابط به صورت معاهدات چند جانبه تجلی می­نمود. ( طبیب­زاده، 1375؛4) مع­الوصف کشورها و سازمان­های بین­المللی که با اراده مشترک خود به انعقاد معاهده توافق می­نماید در واقع با انعقاد معاهده اولاً به هدف و مقصود اصلی خود یعنی فراهم آوردن منافع ملی می­رسند ثانیاً با متعهد کردن خود در مقابل طرف دیگر و انجام این تعهدات با حسن نیت و جلب اطمینان، همبستگی خود را بیش از پیش به مجامع بین­المللی نشان می­دهند و چه بسا با انعقاد معاهداتی در سطح بین­المللی بعضاً قواعد حقوقی ایجاد می­شود که برای تمام مجامع بین­المللی لازم­الاجرا و قابل احترام است و در واقع در حکم قانون در سطح بین­المللی می­باشد.

لذا برای بیان اهمیت معاهدات بین­المللی، در ادامه بحث به صورت اجمالی نظری بر سیر تکاملی و تحول معاهدات، از آغاز تا به حال می­اندازیم و در پرتو آن سعی بر آن است تا معاهدات بین­المللی را به عنوان پراهمیت­ترین منبع حقوق بین الملل به منظور حفظ نظم بین­المللی و همچنین ارضاء احتیاجات و ضرورت­های اجتماعی در هر مقطع زمانی معرفی نماییم.

 

2-1-1- سیر تاریخی معاهدات بین­المللی:

لازمه زندگی در جامعه بین­المللی، ارتباط و هماهنگی اعضای اصلی این جامعه در زمینه­های مختلف سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و… است. ارتباط و همکاری بین دولت­ها از طریق انعقاد موافقتنامه­ها و معاهدات بین­المللی سابقه طولانی دارد. از حیث تاریخی، سیر تکاملی معاهدات بین­المللی را می­توان به دوره­های مختلف زیر تقسیم­بندی نمود که عبارتند از: الف) معاهدات بین­المللی از آغاز تا کنگره 1815 وین. ب) معاهدات بین­المللی از کنگره 1815 وین تا جنگ جهانی اول 1914 ج) معاهدات بین­المللی بین دو جنگ جهانی 1914-1945 د) معاهدات بین­المللی پس از تأسیس سازمان ملل.

 

 

2-1-2- معاهدات بین­المللی از آغاز تا کنگره 1815 وین:

برخی از نویسندگان( شاو، ملکم،1372؛21) قدمت معاهدات بین­المللی را به 3100 پیش از میلاد مسیح نسبت داده است و برای نمونه به معاهده­ایی که بین دو جامعه و کشور لاگاش و اوما در منطقه بین­النهرین امضا شده بود اشاره می­کنند. موضوع معاهده اخیر حل اختلافات مرزی از طریق داوری همراه با سوگندهای تشریفاتی مبنی بر رعایت موافقتنامه بود.

در طول این مدت معاصر معاهدات بین­المللی دارای تحولات عظیمی بوده که به اختصار به آن­ها اشاره می­کنیم:

1- پایبند بودن به معاهدات نشأت گرفته از اعتقادات و مقدس بودن معاهدات به علت ضمانت اجرای آن.

2- در آن زمان مللی همچون یونان باستان گرچه خود را برتر از سایر ملل میدانست مع­الوصف معاهدات بسیاری را با دیگر کشورها منعقد کرد.

3- دولت روم در دوره جمهوری، خود را پای­بند به معاهدات بین­المللی میدانست و با دیگر ملل موافقت­نامه­های متعددی کرد از آن جمله می­توان به موافقت­نامه­های منعقده با کارتاژ در سال­های 279،306، 509 قبل از میلاد اشاره کرد.

4- پس از میلاد مسیح، آیین مسیحیت احترام به معاهدات را براساس اصل قدوسیت معاهدات یک فرضیه دینی می­شناخت.

5- از اواخر قرن 15 (زمان کشف آمریکا) تا اواسط قرن 20 قدرت­های اروپایی با زیر سلطه درآوردن کشورهای آسیایی و آفریقایی به انعقاد معاهدات تجاری با آن­ها پرداختند که می­توان گفت این نوع معاهدات اساساً نابرابر و غیرعادلانه بودند.( طبیب­زاده،1375 :6)

 

 

2-1-3- معاهدات بین­المللی از کنگره 1815وین تا جنگ جهانی اول 1914:

معاهدات کنگره 1815 وین را باید نقطه عطفی در ایجاد تعهدات بین­المللی و سرآغازی برای دوران جدید در روابط بین­المللی دانست.

1- پس از شکست ناپلئون نمایندگان دول بزرگ اروپایی کنگره­ای از 18 نوامبر 1814 تا ژوئن 1815 در وین به منظور تعیین سرنوشت اروپا تشکیل دادند که نتیجه آن انعقاد معاهدات وین بود.

2- دولت­های شرکت کننده در کنگره وین موفق شدند که با تصویب معاهداتی، مقررات مربوط به نظام رودخانه­های بین­المللی، منع خرید و فروش برده­ و وضعیت دیپلمات­ها را تدوین نمایند.

3- از تاریخ انعقاد معاهده وین 1815 به بعد کنفرانس­های بین­المللی برای تدوین مقررات بین­المللی برپا شد و کشورهای جهان در قلمرو مسائل مربوط به حقوق جنگ در زمین و در دریا، حل و فصل مسالمت آمیز، اختلافات بین­المللی و… به گفتگو نشستند و معاهدات عامی را منعقد ساختند. (فلسفی،1370؛78)

4- در فاصله بین 1815-1914 معاهدات بین­المللی مهمی منعقد شدند که از آن جمله می­توان به معاهدات پاریس 1856 معاهدات کنگره برلین 1878 پیمان اتحاد مثلث 1879 و بالاخره معاهدات صلح لاهه مورخ 1899 و 1907 اشاره کرد.

 

2-1-4- معاهدات بین­المللی بین دو جنگ جهانی 1918-1939:

1- انعقاد معاهدات 1919 پاریس، بعد از جنگ جهانی اول توسط فاتحان جنگ و علاوه بر آن موافقت­نامه­های دیگر به امضا رسیدند از آن جمله: میثاق جامعه ملل(1920)، اساسنامه دیوان بین­المللی دادگستری(1920)، میثاق پاریس یا بریان کلوگ، پیمان عمومی داوری(1918) و… .

2- مهم­ترین تعهدی که در زمینه معاهدات در این تاریخ انجام شد، به موجب ماده اول اعلامیه ویلسون( 18 ژانویه 1918) پس از انعقاد عهدنامه­های علنی صلح، دیگر معاهدات بین­المللی خصوصی و سری نباید بسته شود و دیپلماسی در آینده باید مبتنی بر اصول صداقت و صراحت علنی باشد.

 

2-1-5- معاهدات بین­المللی پس از تأسیس سازمان ملل متحد:

1- پس از جنگ جهانی دوم، منشور ملل متحد به عنوان سند تأسیس سازمان ملل متحد قواعد بنیادین روابط بین­المللی را پی­ریزی کرد.

2- کمیسیون حقوق بین الملل  براساس بند 1 ماده­ی 13 به منظور تدوین و توسعه تدریجی حقوق بین الملل تشکیل شد.

3- یکی از کارهای مهم کمیسیون حقوق بین الملل سازمان ملل، تدوین حقوق معاهدات بوده است. در سال 1961 کمیسیون پیش نویس معاهده را تهیه کرد و در سال 1964 جهت اظهار نظر کشورها برای آن­ها فرستاده شد و سرانجام در سال 1966 پس از دریافت نظر کشورها طرح نهایی معاهده را به مجمع عمومی تسلیم کردند و بالاخره مجمع در مارس 1968 توسط کنوانسیون وین در دو اجلاس طرح، معاهده وین را به تصویب رسانید. (میرعباسی،1376 ؛24)