پژوهش (پایان نامه) : فعالیت در شبکه‌های اجتماعی اینترنتی و رابطه‌ی آن با روابط متقابل همسران

دنیای مجازی

بارتل (2010) در تعریف دنیای مجازی معتقد است که: دنیای مجازی یک ماشین خودکار، اشتراکی و محیط ماندگار است که افراد با آن و از طریق آن می‌توانند در یک زمان واقعی و به وسیله‌ی خود مجازی با یکدیگر تعامل برقرار کنند.

به عبارت دیگر، دنیای مجازی مکانی است که چندین نفر می‌توانند هر زمان که تمایل دارند، از طریق رایانه‌های‌شان با یکدیگر ملاقات کنند (بارتل، 2010: 31). البته این انحصار اکنون شکسته شده و این روزها از طریق وسایل دیگری مانند گوشی همراه، تبلت، آی‌پاد و حتی تلویزیون‌ نیز می‌توان وارد جهان مجازی شد.

2- اجتماع مجازی

اجتماع واژه‌ای است که به شیوه‌های مختلفی از احساس تعلق یا محرومیت، در مورد ما و دیگران به کار گرفته می‌شود. چیزی مانند یک حس جمعی است که در همبستگی‌های بی‌شماری، از اجتماعات مربوط به حفظ سلامتی تا اجتماعات شغلی و محلی قرار می‌گیرد. هر کسی می‌تواند ادعا کند که حداقل متعلق به یک اجتماع است. واژه‌ی اجتماع تنها توصیفی نیست، بلکه هنجاری و ایدئولوژیک هم هست و معانی زیادی را با خود به همراه دارد (بل و والنتاین، 1997: 170). اجتماع تصوری کلی، و اساس تعلقی را شامل می‌شود که عامل همبستگی اعضای آن می‌گردد. اجتماعات می‌توانند اهدافی تعیین‌شده و راهکارهایی برای رسیدن به آن داشته باشند و یا تنها حول یک موضوع را مکان شکل گرفته باشند (همان).

هر اجتماعی برای تعریف خود از یک سری منابع و دستگاه‌های نمادین استفاده می‌کند. هر اجتماعی از نمادها و تصاویر و پرچم و شعارهای خاص خودش استفاده می‌کند که به آن وحدت می‌دهد (جنکینز، 1381: 86).

توصیف تونیس از اجتماع «گمن شافت» و «گزل شافت»، چارچوبی را برای تقسیم‌بندی اجتماعات مطرح می‌کند. فرایند مدرنیته باعث تغییرات گسترده‌ای در اجتماعات و ظهور اجتماعات جدید شده است. امروزه با ظهور تکنولوژی‌های جدید اطلاعاتی و مهم‌ترین آن‌ها یعنی اینترنت، اجتماعات به گونه‌ای جدید مطرح می‌شوند.

همان‌طور که تونیس در مورد گزل شافت می‌گوید که مدرنیته و شهرنشینی باعث تضعیف روابط بین افراد در اجتماعات شده است، اینترنت امکانی به ما می‌دهد که همه‌ی تصورات ما از اجتماعات بازسازی شود. اینترنت قدرت انتخاب زیادی به فرد می‌دهد. انعطاف‌پذیری در مورد اینکه چه کسی هستیم و چه کسی می‌خواهیم باشیم، به ما اجازه‌ی انتخاب می‌دهد (بل 2001: 189).

هوارد راین گولد می‌گوید وقتی در فضای واقعیت مجازی، افرادی به حد کفایت با احساسی بسنده و به‌جا برای مدت کافی به این نوع ارتباطات تکیه می‌کنند، جوامع مجازی که فقط از طریق صفحه‌ی نمایشگر رایانه قابل دسترسی هستند، ظهور می‌نمایند. این اجتماعات شبکه‌های خودتعریفی هستند که برای برقراری ارتباطات پویا، در حوزه‌ی اهداف یا علایق ویژه‌ای سازمان یافته‌اند (راین‌گولد، 1993: 134). از نظر وی اجتماعات مجازی معمولا شبکه‌ای الکترونیکی از ارتباطات متقابل است، که محدوده‌اش را خود تعریف می‌کند و پیرامون علاقه یا هدف مشترکی تشکیل می‌شود. گرچه در بعضی مواقع ایجاد ارتباط فی‌النفسه به هدف تبدیل می‌شود. چنین جوامعی ممکن است همانند سیستم‌های کنفرانس یا بولتن بورد نسبتا رسمی‌ای باشند. یا اینکه به‌گونه‌ای خودجوش توسط شبکه‌های اجتماعی‌ای ایجاد شده باشند که برای ارسال و دریافت پیام در یک الگوی زمانی انتخاب شده است (همان، 139).

یک اجتماع مجازی دارای اجزای زیر است:

– روابط بین فردی که شبکه‌ی اجتماع را می‌سازد.

– دسترسی آسان و آزاد برای ورود به اجتماع

– ملاقات‌های شخصی

– دیالوگ، بازخورد و تقسیم جزئیات

– یک تاریخ مشترک (گاتیکر و دیگران، 2001: 13)

در اجتماعات مجازی، افراد برای مبادله‌ی بحث و لطیفه، مشارکت در بحث‌های روشن‌فکری، انجام تجارت، مبادله‌ی دانش، حمایت‌های احساسی، برنامه‌ریزی، بارش مغزی، سخن‌چینی، عداوت، معاشقه، دوستی و قهر، تولید هنر خلاقانه و بسیاری امور دیگر از صفحه‌ی نمایشگر رایانه استفاده می‌کنند. راین گولد می‌نویسد در اجتماعات مجازی مردم همه‌چیز را درست مثل زندگی واقعی انجام می‌دهند (اسلوین، 1380: 83).

به طور کلی می‌توان به این نتیجه رسید که فضای مجازی، مجال برای شکل‌گیری اجتماعات جدیدی از کاربران را فراهم می‌کند. هرچند روابط کاربران فضای مجازی، رابطه‌ای با واسطه است و نه رودررو، لیکن بسیاری از مطالعه‌کنندگان اینترنت تمایل دارند از اصطلاح «اجتماع» برای اشاره به جمع کاربران استفاده کنند. جوامع اینترنتی جدید هیچگاه جایگزین جوامع اجتماعی از نوع واقعی‌شان نخواهند شد، بلکه به عنوان آسان‌کننده‌ی کسب تجارت اجتماعی عمل خواهند کرد. این اجتماعات جهانی در حال جهانی‌تر شدن و محلی‌تر شدن هرچه بیشتر هستند. تسهیلات ارتباطی به ما امکان می‌دهد تا در سطح جهانی و از راه دور به شیوه‌ای جدید به اجتماعاتی که با آن‌ها منافع مشترک داریم، بپیوندیم. در نتیجه‌ی پیوستن به این اجتماعات، قادر خواهیم بود تا در دنیای واقعی نیز روابط اجتماعی بهتری با همسایگان، بازارها و دولت‌های محلی برقرار سازیم.

3- شبکه

شبکه را می توان در یک نگاره‌ی منفرد به عنوان توده‌ای از کنش‌های متقابل بین بسیاری از مردم که ممکن است در زمان‌ها و مکان‌های مختلف روی دهد، توصیف کرد (بروگمن، 14:1389).

مفهوم شبکه بر این حقیقت تاکید دارد که فرد، گره‌های ارتباطی با دیگر افراد دارد، با افرادی که هر کدام از آنها به نوبه‌ی خود به عده‌ی کم، متوسط یا زیادی از دیگران گره خورده‌اند (واسرمن و فاست، 1994: 9).

4- شبکهی اجتماعی مجازی

پایگاه‌های شبکه‌های اجتماعی، گونه‌ای از شبکه‌های اجتماعی‌اند که با پیدایش فناوری‌های ارتباطی جدید رواج یافته‌اند. در این شبکه‌ها، موجودات انسانی در یک تعامل چندسویه، علاقه‌مند به جست‌وجوی علاقه‌مندی‌ها و فعالیت‌های دیگران‌اند (علیمرادی، 1389: 7).

در بیانی ساده و مختصر، این‌گونه پایگاه‌ها را این‌چنین تعریف کرده‌اند: جامعه‌ای برخط که کاربران آن، مجاز به اشتراک اطلاعات، تصویر، فیلم، نرم‌افزار و… ، برقراری ارتباط با دیگران و کشف نشانی افراد جدید هستند. همچنین بیشتر شبکه‌های اجتماعی، راه‌های گوناگونی مانند رایانامه، خدمات پیام فوری، اشتراک تصاویر، موسیقی صوت و فیلم را برای کاربران فراهم می‌کنند. به عبارت دیگر، در این دست از پایگاه‌ها عناصر ارتباطی مانند ایمیل، تابلوی پیام، پیام فوری و گپ با وسایل شنیداری، دیداری و گفتاری با هم به صورت ترکیبی در یک‌جا وجود دارند (همان).

سایت‌های شبکه‌های اجتماعی به عنوان سرویس‌های مبتنی بر وب تعریف می‌شوند که به افراد این امکانات را می‌دهند:

  1. یک نمایه (پروفایل) عمومی در درون یک سیستم محدود بسازند.
  2. فهرست کاربران خود را که با آن‌ها ارتباط برقرار می‌کنند، مشخص کرده و اطلاعات ‌خود را با آن‌ها به اشتراک بگذارند.
  3. فهرست ارتباطات خود را نمایش دهند (الیسون و بوید، 2008: 211)

به عبارت دیگر شبکه‌های اجتماعی مجازی گونه‌ای از رسانه‌های اجتماعی هستند که بیشترین شباهت را به جامعه‌ی انسانی دارند و به فرد امکان برقراری ارتباط با شمار فراوانی افراد دیگر فارغ از محدودیت‌های زمانی، مکانی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی را می‌دهند (اکبری‌تبار، 1390).

4- فیسبوک

در سال 2004 مارک زاکربرگ به طراحی فیس‌بوک پرداخت. بسیاری از اجزای فیس‌بوک در ابتدا توسط افراد دیگر به وجود آمده بود. زاکربرگ چندین بار متهم به به سرقت ایده‌ی فیس‌بوک شد اما در واقع ایده‌ی او جایگزین ایده‌های چهل سال پیش شد و آن‌ها را به تکامل رساند (کرک پاتریک، 2010: 66). زاکربرگ فیس‌بوک را در خوابگاهش در دانشگاه هاروارد طراحی نمود و به منزله‌ی پایگاه شبکه‌ی اجتماعی ویژه‌ی دانشجویان راه‌اندازی کرد. دو هفته پس از راه‌اندازی این پایگاه، نیمی از دانشجویان دانشگاه هاروارد عضو آن شدند تا از این طریق با یکدیگر ارتباط داشته باشند (علیمرادی، 1389: 9). هدف وی ایجاد یک ابزار اجتماعی بود که انسان‌ها را با مردم اطراف‌شان مرتبط سازد (پاپاچاریسی، 2011: 114). اکنون فیس‌بوک دیگر از محدوده‌ی دانشگاه هاروارد بیرون آمده و در سراسر جهان میلیون‌ها کاربر فعال دارد. به گونه‌ای که در میان پایگاه‌های شبکه‌ی اجتماعی مقام اول و در میان همه‌ی پایگاه‌ها، بعد از گوگل مقام دوم را به خود اختصاص داده است (علیمرادی، 1389: 9).

ارتباط در فیس‌بوک از طریق پیام‌ها، نظر دادن، دیوارنوشته‌ها و چت همزمان صورت می‌گیرد. فیس‌بوک امکان لایک‌کردن و برچسب‌زدن عکس را هم فراهم کرده است.

5- گوگل پلاس

شرکت گوگل، شبکه‌ی اجتماعی گوگل‌پلاس را در سال 2011 راه‌اندازی کرد. پیش از راه‌اندازی گوگل‌پلاس، گوگل سرویس دیگری را به نام گوگل‌ریدر ارائه می‌کرد که فضایی بود برای هم‌خوان کردن متون منتشر شده در اینترنت، وطرفداران زیادی هم داشت. گوگل با تعطیل کردن گوگل‌ریدر، سرویس گوگل‌پلاس را راه‌اندازی کرد که هرچند مطابق تعریف، یک شبکه‌ی اجتماعی است، اما با رقیب خود یعنی فیس‌بوک تفاوت‌ دارد. گوگل در حقیقت در تلاش برای رقابت با فیس‌بوک راه‌اندازی شد و هم‌اکنون حدود 800 میلیون کاربر در دنیا دارد. به گفته‌ی سازندگان گوگل‌پلاس، مهم‌ترین مشکل فیس‌بوک، نقض حریم خصوصی کاربران است، اما قابلیت‌های گوگل‌پلاس به کاربران این امکان را می‌دهد که بر روی محتواهایی که منتشر می‌کنند کاملا تسلط داشته باشند و خودشان تعیین کنند چه بتواند کسی آن‌ها را مشاهده کند. در گوگل‌پلاس، به جای امکان لایک‌کردن که در فیس‌بوک وجود دارد، امکان مثبت یک دادن به هر پست وجود دارد، و به جای امکان لوکیشن در فیس‌بوک، امکان لتیتود فراهم است.

با راه‌اندازی سرویس جدید گوگل‌پلاس امکان جدیدی فراهم شده که هریک از اعضای چند میلیونی یک شبکه‌ی اجتماعی بتوانند افراد را حسب ویژگی‌هایی از جمله علایق آن‌ها طبقه‌بندی کرده و حلقه‌هایی را ایجاد کنند و از این طریق با افراد گوناگون هر حلقه، اطلاعات گوناگون خاص آن حلقه را به اشتراک بگذارند. در بخش «جرقه‌ها»، کاربر می‌تواند علاقه‌مندی‌های خود را اعلام کند تا دیگران فایل‌های ویدئویی، تصویری، صوتی، و متنی مرتبط با او را به اشتراک بگذارند. در سرویس جدید، با ایجاد امکانی به نام پاتوق، نوعی دیدارهای برنامه‌ریزی نشده نیز ممکن شده است. در همین سیستم است که با گزینه‌ی تلفن همراه فرد ساکن کشور پیشرفته، می‌تواند به انواع ارسال و دریافت پیام، از جمله محصول تولیدی همان لحظه‌ی تلفن همراه دست زند و از سیستم موقعیت‌یاب جهانی نیز استفاده کند (محسنیان راد، 1391: 59).

6- اینستاگرام

اینستاگرام، یک شبکه‌ی اجتماعی برای به اشتراک‌گذاری عکس و ویدئو است. اینستاگرام در اکتبر 2010 توسط کوین سیستروم و مایک کریگر ساخته شد. این شبکه‌ی اجتماعی فقط بر روی تلفن همراه و تبلت قابل استفاده است و به همین دلیل یک اپلیکیشن است. البته شبکه‌‌ی اجتماعی اینستاگرام، سایت هم دارد، اما امکان به اشتراک گذاشتن فیلم و ویدئو از طریق سایت ممکن نیست و سایت فقط امکان مشاهده‌ی عکس‌‌های دیگران و تغییر برخی تنظیمات کاربری را به کاربر می‌دهد. تنها با استفاده از گوشی و تبلت می‌توان در اینستاگرام فعالیت کرد.

اینستاگرام امکاناتی برای ویرایش عکس و فیلم به کاربران می‌دهد. کاربران می‌توانند به عکس‌های خود فیلترهای رنگی مختلف داده، نور و اندازه‌ی عکس را تغییر دهند، افراد مورد نظرشان را در عکس‌ها تگ کنند و با استفاده از سیستم گوگل‌مپ، اعلام کنند هر عکس یا فیلمی در چه مکان و موقعیت، و یا به اصطلاح در چه لوکیشنی برداشته شده است.

فیس‌بوک در آوریل 2012، اینستاگرام را به مبلغ یک میلیارد دلار خریداری کرد. اینستاگرام طرفداران زیادی دارد و در رده‌ی پرطرفدارترین اپلیکیشن‌های تلفن همراه است. پیش‌بینی شده اگر اینستاگرام روند رشد فعلی خود را حفظ کند، تعداد کاربرانش از فیس‌بوک بیشتر خواهد شد (ویکی‌پدیا، 2014).

این پژوهش با هدف بررسی رابطه ی فعالیت در شبکه های اجتماعی با روابط متقابل همسران انجام شده است. پژوهشگر ضمن انجام این پژوهش به دنبال پاسخ گویی به این سوال بوده که آیا حضور در شبکه های اجتماعی و فعالیت در آنها، روابط متقابل همسران را تحت تاثیر قرار می دهد؟ و اگر این تاثیر وجود دارد، جهت آن چگونه است و کدام بخش از روابط متقابل همسران را متاثر می کند. 

پایان نامه فعالیت در شبکه‌های اجتماعی اینترنتی و رابطه‌ی آن با روابط متقابل همسران