پایان نامه رشته روانشناسی در مورد : سرمایه فرهنگی

دانلود پایان نامه

. ولیکن در کشور ما به مقوله سرمایه فرهنگی در قشر دانشجو توجه کمی شده است. گرچه تأثیر سنجش بر استاد و آموخته‌های دانشجو موضوع مطالعات گسترده‌ای بوده است، اما تأثیر سرمایه فرهنگی بر محرک‌ها و فعالیت‌های ذهنی نتایج آموزشی، کمتر پرداخته شده است. امروزه هدف آموزش، افزایش پرورش پتانسیل یادگیری فراگیر و تبدیل وی به فراگیر مادام‌العمر است، گسترده شده است. چنانچه رغبت فراگیران را افزایش دهیم می توانیم، به‌ تأثیر آن بر زندگی فرهنگی و یادگیری مادام‌العمر فراگیر توجه کنیم. تحقق، دوام و استمرار توسعه پایدار در هر جامعه به مشارکت همه افراد و آحاد آن جامعه مخصوصآً قشر تحصیلکرده، دانشگاهی و روشنفکر آن بستگی دارد. به خصوص در جهان علمی و فراصنعتی امروز، نقش انسان به عنوان یک عنصر کیفی مطرح است که قدرت بدنی و زور و بازوی او دیگر از اعتبار و اهمیت برخوردار نیست. امروزه، انسان با دست آوردهای علمی، اختراع، ابداع و تکنولوژی اهداف و مقاصد خود را به پیش می برد. جامعه ای که از افرادی با سرمایه فرهنگی و فرهنگ غنی تر و مستحکم تری برخوردار باشد در پیمودن طریق پیشرفت و توسعه موفق تر خواهد بود و در نتیجه شرایط لازم برای پویایی جامعه را فراهم می کنند.
4-1- اهداف تحقیق:
هدف کلی: هدف کلی از انجام این تحقیق سنجش میزان ارتباط انواع سرمایه فرهنگی(عینی، ذهنی ونهادی) با انگیزش پیشرفت و عملکرد تحصیلی در میان دانشجویان دانشگاه تهران می باشد.
اهداف جزئی:
1- بررسی ارتباط سرمایه فرهنگی متجسم شده با انگیزش پیشرفت دانشجویان
2- بررسی ارتباط سرمایه فرهنگی متجسم شده با عملکرد تحصیلی دانشجویان
3- بررسی ارتباط سرمایه فرهنگی عینیت یافته با انگیزش پیشرفت دانشجویان
4- بررسی ارتباط سرمایه فرهنگی عینیت یافته با عملکرد تحصیلی دانشجویان
5- بررسی ارتباط سرمایه فرهنگی نهادینه شده با انگیزش پیشرفت دانشجویان
6- بررسی ارتباط سرمایه فرهنگی نهادینه شده با عملکرد تحصیلی دانشجویان
5-1- سوالات پژوهش:
1- آیا بین سرمایه فرهنگی متجسم شده و انگیزش پیشرفت در دانشجویان ارتباط وجود دارد؟
2- آیا بین سرمایه فرهنگی متجسم شده و عملکرد تحصیلی در دانشجویان ارتباط وجود دارد؟
3- آیا بین سرمایه فرهنگی عینیت یافته و انگیزش پیشرفت در دانشجویان ارتباط وجود دارد؟
4- آیا بین سرمایه فرهنگی عینیت یافته و عملکرد تحصیلی در دانشجویان ارتباط وجود دارد؟
5- آیا بین سرمایه فرهنگی نهادینه شده و انگیزش پیشرفت درمیان دانشجویان ارتباط وجود دارد؟
6- آیا بین سرمایه فرهنگی نهادینه شده و عملکرد تحصیلی درمیان دانشجویان ارتباط وجود دارد؟
سوالات ویژه:
1- آیا بین دانشجویان مرد و زن در سرمایه فرهنگی(متجسم شده، عینیت یافته و نهادینه شده) تفاوت معناداری وجود دارد؟
2- آیا بین دانشجویان دانشکده‏های علوم تربیتی، علوم اجتماعی و فنی در سرمایه فرهنگی (متجسم شده، عینیت یافته و نهادینه شده) تفاوت معناداری وجود دارد؟
3- آیا بین دانشجویان خوابگاهی و غیرخوابگاهی در سرمایه فرهنگی(متجسم شده، عینیت یافته و نهادینه شده) تفاوت وجود دارد؟
4- آیا بین دانشجویان مرد و زن در انگیزش پیشرفت و عملکرد تحصیلی تفاوت وجود دارد؟
5- آیا بین دانشجویان دانشکده‏های علوم تربیتی، علوم اجتماعی و فنی در انگیزش پیشرفت تفاوت وجود دارد؟
6-آیا بین دانشجویان خوابگاهی و غیرخوابگاهی در انگیزش پیشرفت و عملکرد تحصیلی تفاوت وجود دارد؟
1-6- تعریف متغیرها: این پژوهش بر اساس متغیرمستقل( ملاک) سرمایه فرهنگی با متغیر ها ی وابسته( پیش بین) انگیزش پیشرفت و عملکرد تحصیلی را مورد بررسی قرار می گیرد.
تعریف متغیر مستقل پژوهش:
سرمایه فرهنگی : بوردیو(1986) سرمایه فرهنگی را« صورت هایی از دانش، مهارت ها، آموزش و مزایایی که یک انسان واجد آن است و به او اجازه می دهد که یک جایگاه بالاتری در جامعه کسب کنند» می داند. از دیدگاه بوردیو، پدران و مادران به فرزندان خود( با انتقال نگرش ها و معرفت هایی که در سیستم آموزشی جاری، به موفقیت آنان کمک می کند) سرمایه فرهنگی می بخشد.
بوردیو سه شکل سرمایه فرهنگی را از هم تمیزمی دهد:
الف) سرمایه متجسد یا درونی شده ؛ که شامل تمایلات و گرایشات روانی فرد نسبت به استفاده از کالاهای فرهنگی است.
ب ) سرمایه فرهنگی نهادینه شده ؛ که شامل مدارک و مدارج تحصیلی و علمی ـ فرهنگی فرد است.
ج) سرمایه فرهنگی عینیت یافته؛ که شامل میزان مصرف کالاهای فرهنگی است.
( بوردیو، 1986).
در این پژوهش ابعاد سرمایه فرهنگی تجسم یافته، نهادینه شده و عینیت یافته رابرای سنجش سرمایه فرهنگی به کار گرفته می شود.
تعریف عملیاتی سرمایه فرهنگی
سرمایه فرهنگی از طریق پرسشنامه محقق ساخته که بر اساس مطالعه پژوهش های مشابه قبلی و با توجه به مبانی نظری پژوهش ساخته شده است، سنجیده می شود که این پرسشنامه که از 28 سئوال تشکیل شده است. انواع سرمایه فرهنگی نهادینه شده، تجسم یافته و عینیت یافته را می سنجد که بخش اول این سرمایه نهادینه شده است؛ که شامل مدارک و مدارج تحصیلی و علمی-فرهنگی است.که سئوالات 7 و 8 را تشکیل می دهد. بخش دوم این سرمایه تجسم یافته است؛ که شامل تمایلات و گرایشات روانی افراد نسبت به استفاده از کالاهای فرهنگی است. که سئوالات9، 10، 11، 12، 13، 14، 15، 16، 17، 18، 19، 20، 21، 22، 23، 24، 25، 26، 27 را شامل می شود و در آخر بخش سوم یعنی سرمایه عینیت یافته است؛ که شامل میزان مصرف کالاهای فرهنگی است. سئوال 28 این بخش را مورد ارزیابی قرار می دهد.
تعریف متغیر وابسته پژوهش:
انگیزش پیشرفت، به عنوان نوعی خاصی از انگیزش، عبارت از تمایل یادگیرنده جهت مشغول شدن به فعالیت یادگیری، تلاش مستمر در انجام دادن و به پایان رساندن آن فعالیت که عامل موثر در یادگیری و پیشرفت است( ولتر، 1998)
تعریف عملیاتی انگیزش تحصیلی: بر اساس نمره فرد در مقیاس انگیزش تحصیلی
عملکرد تحصیلی مجموعه رفتارهای تحصیلی است که در دو بعد پیشرفت تحصیلی و افت تحصیلی در زمینه کسب معلومات نشان داده می شود. البته این عملکرد می تواند در ارتباط با عوامل دیگر تحصیلی از قبیل فعالیت های کلاسی و دانشگاهی و ارتباط با همکلاسی ها و اساتید نیز، نشان داده می شود( ماو، 1997) درجهان کنونی عملکرد تحصیلی از اهمیتی ویژه برخوردار است. جوامع پیشرفته و در حال پیشرفت تاکید زیادی بر روی عملکرد، رقابت و پیروزی دارند. عملکرد تحصیلی به تمامی درگیری های دانش آموزان در محیط مدرسه اشاره دارد که در برگیرنده ی خود کارآمدی، تاثیرات هیجانی، برنامه ریزی، فقدان کنترل پیامد و انگیزش می باشد. ( درتاج، 1383 به نقل از نورمحمدیان، 1385)
عملکرد یعنی فعالیتی که به نتیجه ای منجر شود و یا تغییری در محیط روی دهد. به بیان دیگر، رفتاری است که به عنوان پاسخ به یک امر از موجود زنده سر می زند و به نتایجی منجر می شود، به ویژه نتیجه ای که تا حدی محیط( شخص) را تعدیل کند( شعاری نژاد، 1375)
تعریف عملیاتی عملکرد تحصیلی: منظور از عملکرد تحصیلی یا آموزشی نمرات درسی دانشجویان در آزمون نهایی هر نیمسال تحصیلی است که توسط واحد آموزش دانشکده ها اعلام می شود. که از طریق میانگین معدل دانشجویان کارشناسی 91-90 در سه دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی و دانشکده علوم اجتماعی،فنی دانشگاه تهران سنجیده می شود.در این پژوهش میانگین نمرات دانشجویان به عنوان عملکرد تحصیلی در نظر گرفته شده است.
فصل دوم
پایه های نظری و پیشینه پژوهش

2-1- مقدمه
فصل حاضر از پژوهش، سه بخش اساسی را در بر می گیرد بخش اول این فصل به ارائه و طرح پایه های نظری، تئوری ها و مطالعات مربوط به انگیزش پیشرفت و سرمایه فرهنگی می پردازد در این بخش نظریه جامعه شناسی بوردیو و نظریات محققانی چون مک کلند، اتکینسون و سایرین، مورد بررسی قرار می گیرد. بخش دوم مروری بر ادبیات پژوهشی و تحقیقات انجام یافته در مورد پژوهش می پردازد. بخش سوم این فصل بر اساس مباحث مطروحه در بخش اول و دوم این فصل تنظیم شده و به طرح چارچوب نظری فرضیه ها و متغیرها می پردازد.
بررسی منابع و چهارچوب تئوریک سرمایه فرهنگی و انگیزش پیشرفت
مفهوم ” سرمایه فرهنگی” برای اولین بار توسط” پیر بوردیو” طرح گردید. در این راستا تحقیقات بسیاری جهت تعیین سهم طبقات و افرد مختلف از این سرمایه انجام گرفته است. در این بخش از پژوهش، ضمن معرفی کلی” سرمایه فرهنگی” به بررسی مفاهیم و نظریه های ” انگیزش پیشرفت” و مفاهیم مرتبط با آن پرداخته می شود.
2-2- فرهنگ و سرمایه فرهنگی
بزعم « آلفرد کروبر»( 1948) فرهنگ، انبوه واکنش های حرکتی اکتسابی، فنون، اندیشه ها، ارزش ها و رفتارهای ناشی از آن هاست.( چلبی، 1375، 279)
السون( 1991) معتقد است که مفهوم جامعه شناختی معاصر فرهنگ تنها به مجموعه ای از اندیشه های مشترک ارجاع دارد. بر اساس تعریف السون چهار جزء اصلی برای فرهنگ قائل می شود: باورها، ارزش ها، هنجارها و تکنولوژی باورها. جوهر اصلی فرهنگ، علائم، اندیشه ها و روابط منطقی و اجتماعی« از نوع بارز گفتمانی» بین آنهاست. فرهنگ را به طور تحلیلی می توان به 12 عنصر اساسی تجزیه نمود: 1- تمثال 2-شانس 3- نماد 4- باور 5- ارزش 6- تکلیف 7- فن 8- نفع معرفتی 9- کنش ارزشی 10- کنشگر 11- رابطه منطقی 12- رابطه گفتمانی. هر یک از این عناصر محدوده ای خاص را در تعاریف به خود اختصاص می دهند. در اینجا« سرمایه فرهنگی» اطلاعات، مهارت، دانش، شناخت تلقی می شود.( همان مأخذ، 80)
2-2-1- تاریخچه سرمایه فرهنگی
تقریباً همه محققان در این عقیده متفق القول اند که نخستین بار بوردیو مفهوم« سرمایه فرهنگی» را در اوایل دهه 1960 به کار برده است. قبل از این زمان مفهوم سرمایه تنها برای سرمایۀ انسانی و سرمایۀ طبیعی بازتولید شده به کار می رفت اما بعدها مفهوم سرمایه به حوزه فرهنگ و هنر نیز راه یافت و مفهوم سرمایۀ فرهنگی به وجود آمد )تراسبی،1382). بوردیو این مفهوم را برای رفع یک مسئلۀ تجربی ویژه، یعنی این واقعیت که تنها توجه به «موانع اقتصادی برای تبیین نابرابری موجود در موفقیتهای آموزشی دانش آموزان دارای طبقات اجتماعی گوناگون، کافی نیست»، به کار برده است. بوردیو در انجام این مهم با بسیاری از تعاریف سنتی جامعه شناختی که به فرهنگ به مثابه ذخیرۀ ارزشها و هنجارهای مشترک یا به عنوان ابزاری برای ابراز تمایلات مشترک می نگریستند، مخالفت کرد. در عوض وی بر آن عقیده بود که فرهنگ دارای بسیاری از ویژگی هایی است که از ویژگی های سرمایۀ اقتصادی ، به شمار می روند (لارو و واینینگر، 2003 ) به گفته بوردیو مفهوم سرمایۀ فرهنگی در ابتدا فقط فرضیه ای نظری بوده است که با ربط دادن موفقیت آکادمیک به توزیع سرمایۀ فرهنگی میان طبقات و لایه های طبقاتی، امکان توضیح موفقیت تحصیلی نابرابر کودکان متعلق به طبقات اجتماعی متفاوت را فراهم می ساخت. این نقطۀ شروع، از طرفی گسست از این پیش فرضهای به زعم بوردیو عامیانه است که موفقیت یا شکست آکادمیک را نتیجۀ استعداد طبیعی می داند و از طرف دیگر نیز گسست از نظریه های سرمایۀ انسانی است.در واقع، بوردیو ضمن ستایش از نظریه های سرمایۀ انسانی به دلیل طرح صریح رابطۀ میان نرخ های سود سرمایه گذاری تحصیلی و سرمایه گذاری اقتصادی، آنان را ناتوان از توضیح نظام مند ساختار بخت های متفاوت کسب سود در بازارهای گوناگون توسط عاملان یا طبقات با توجه به کارکرد حجم و ترکیب دارایی شان می داند. به نظر بوردیو تعریف سرمایه از همان آغاز به رغم دلالت های ضد اومانیستیاش و از اقتصادگرایی فراتر نمی رود و علاوه بر مسائل دیگر، از این نکته غافل می شود که محصول تحصیلی به سرمایۀ فرهنگی وابسته است که خانواده پیش از این سرمایه گذاری کرده است )بوردیو، 1384 به نقل از بایگانی 1386) . بنابراین بوردیو در نظریۀ کنش خود هدف از طرح مفهوم سرمایۀ فرهنگی را ارائه سازوکار پیچیده ای می داند که از طریق آن نهادهای آموزشی موجب بازتولید نحوۀ توزیع سرمایۀ فرهنگی می شوند و به دنبال آن بازتولید ساختار فضای اجتماعی یا به عبارت دیگر بازتولید ترکیب طبقات اجتماعی انجام می گیرد )بوردیو، 1381به نقل از بایگانی 1386). مفهوم سرمایۀ فرهنگی تأثیر چشمگیری بر جامعه شناسی نهاده است زیرا این مفهوم فرهنگ را در مرکز تحقیقات راجع به قشربندی وارد نموده است. این مفهوم در اواخر دهۀ 1970 با ترجمه شدن کتاب بازتولید وارد سنت جامعه شناختی انگلیسی زبان شده است. از زمان مطرح شدن این مفهوم توسط بوردیو، بیش از هر حوزۀ دیگری در حوزۀ آموزش و پرورش به کار رفته است و حجم عظیمی از تحقیقات تجربی و تأملات نظری پدید آورده است. لکن از آن در سایر رشته ها نیز استفاده های فراوانی شده است. محققان بسیاری در پژوهش هایشان این مفهوم را به کار برده و به بسط و تعدیل مفهوم سرمایۀفرهنگی پرداخته اند.
2-3- نظریه پردازان سرمایه فرهنگی
2-3-1- پی یر بوردیو
اصطلاح سرمایه فرهنگی از قیاس با سرمایه اقتصادی و نظریات و قوانین و تحلیل مباحث مربوط به سرمایه داری رواج یافت( روح الامینی، 1365؛33)بوردیو از جامعه شناسانی است که با الهام از سنت فرانسوی مطالعات قشر بندی و تکثرگرایی وبر، از سلیقه و ذائقه به عنوان حالتی مکتسب در ایجاد تمایزات اجتماعی نام می برد، سلیقه در واقع سلطه عملی توزیع است که جهت گیری های انسانی را از حالت های بدنی تا رویدادهای گوناگون رفتاری، فکری، زیبا شناختی را شکل می بخشد و خود بر اساس سرمایه فرهنگی شکل می گیرد. بوردیو معتقد است که در تبیین زیبایی شناختی باید به دنبال تکوین فردی و جمعی این پدیده تاریخی بود و هر گونه تلاش برای تعریف جوهری آن بی فایده و محکوم به شکست است. ( بوردیو، 1989: 28 به نقل از سمیعی 1379)
مفهوم سرمایۀ فرهنگی از نظر بوردیو را تنها هنگامی می توان به خوبی درک کرد که آن را در دستگاه نظری وی در نظر بگیریم. محرک اصلی نظریۀ بوردیو، علاقه اش به از میان برداشتن آن چیزی است که خودش ضدیت کاذب میان عینیت گرایی وذهنیت گرایی و یا به تعبیر او ضدیت بیهوده میان فرد و جامعه می انگارد. وی به جای مفاهیم سنتی جامعه شناسی مثل ساختار و عاملیت مفاهیم میدان و عادت واره را به کار می برد. به عقیدۀ وی میان میدان و عادت واره رابطۀ دیالکتیکی وجود دارد و در حالی که عادت واره در ذهن کنشگر وجود دارد، میدان در خارج از ذهن آنها جای دارد (ریترز، 1381). مفهوم سرمایه و مخصوصاً سرمایۀ فرهنگی تنها در کنار مفهوم میدان معنی می یابد. میدان عرصه ای اجتماعی است که مبارزه ها یا تکاپوها بر سر منابع و منافع معین و دسترسی به آنها در آن صورت می پذیرد. میدان نظام ساخت یافته موقعیت هایی است که توسط افراد یا نهادها اشغال می شود که ماهیت آن تعریف کننده وضعیت برای دارندگان این موقعیت هاست )جنکینز، 1385). میدان ها و بازارهایی برای سرمایه های خاص هستند که در آنها عاملان اجتماعی بنابر استعدادات خاص خود در انواع سرمایه ها می اندیشند و عمل می کنند.
وی در تبیین گرایشات خاص زیبایی شناختی و آثار هنری و ارزیابی سلیقه به بررسی سرمایه فرهنگی می پردازد که به دنبال خود سبک زندگی مشابهی را برای گروه ها و طبقات اجتماعی به ارمغان می آورد. این سبک زندگی مشابه سبب عادات خاص در زندگانی می شود که در عین عملی بودن، پویا و فعال نیز می باشد. بر اساس مشاهدات علمی، نیازهای فرهنگی نتیجه و تولید تربیت و تحصیلات می باشند. اعمال و ترجیحات فرهنگی با سطوح تحصیلی و منشاء اجتماعی دارای پیوندی تنگا تنگ می باشند. وزن زمینه ها و پیشینه های خانوادگی و تحصیلات رسمی که تاثیر آن بستگی زیادی به منشاء اجتماعی دارد همراه با میزان مشروعیت بخشی سیستم آموزشی بر اعمال فرهنگی پایگاه بالاتر تعیین می گردد و در صورت کنترل سایر موارد، تاثیر منشاء اجتماعی در فرهنگ برتر بیشتر می باشد.
به نظر بوردیو سرمایه فرهنگی به سه شکل وجود دارد.
1- (بعد تجسم یافته یا ذهنی ) :که شامل تمایلات و گرایشات روانی فرد نسبت

دیدگاهتان را بنویسید