پیشینه مداخلات امید و امید درمانی از دیدگاه روانشناختی

 پیشینه مداخلات امید(امید درمانی[1])

امید درمانی از نظریه امید اشنایدر واندیشه­های برگرفته شده از درمان شناختی– رفتاری، درمان راه حل محور و درمان روایتی مشتق شده است(اشنایدر، 2000) . در این درمان، اعضا ابتدا با اصول نظریه امید آشنا شده و سپس به آنها آموزش داده می­شود که چگونه این اصول را در زندگی خود بکار گیرند. افراد یاد می­گیرند که 1- هدفهای مهم، قابل دستیابی و اندازه­گیری تعیین کنند.2- گذرگاههای متعددی برای حرکت به سمت این هدفها تعیین کنند. 3- منابع انگیزشی و تأثیر  متقابل هر مانع بر انگیزش را شناسایی کنند. 4- پیشرفت به سمت هدف را بازنگری کنند و 5-هدفها و گذرگاهها را در صورت لزوم اصلاح کنند(اشنایدر،2002  ). جریان امید درمانی شامل 2 مرحله اصلی است که هر کدام دارای دو اقدام هستند. مرحله‌ اول، القای امید است که از طریق کشف امید و پیوند امید به دست می­آید مرحله دوم، افزایش امید است که با بهبود امید و حفظ امید به وسیله درمانگرها حاصل می­شود. حفظ امید نیز نوعی جریان افزایش امید است، در واقع یک نوع جست­وجوی هدفمند در خاطرات قبلی است که همراه تلاشهای موفقیت­آمیز امیدوارانه بوده است (میکائیل ، 1999).

درمانگران تازه کار و متخصص می­توانند با استفاده از قدرت خود و دنبال کردن این اقدامات، امید درمانی را تسهیل کنند: 1)  ابتدااز اینکه امید درمانی را درک می­کنند اطمینان حاصل نمایند 2) میزان امید خود را سنجیده و در صورت لزوم آن را افزایش دهند 3) با ادبیات مختلف در رابطه با عوامل رایج و درمانهای متمرکز بر راه حل، درمان روایتی و درمان رفتاری– شناختی آشنا شوند.اعتقاد بر این است که امید بوجود آورنده امید است و امیدفرد درمانگر یا مشاور به مراجع منتقل می­شود. سرشت ویروسی امید(امید، امید می آورد )توسط سایر نویسندگان مانند (اشنایدر، 1994 اشنایدر و میکائیل، 1999) پیشنهاد و در یک مطالعه گروهی و همبسته حمایت شده است.

 

براساس تئوری امید و علوم مرتبط با آن، محققان حلقه ارتباطی میان امید و بسیاری از شاخصهای سازگاری ایجاد کرده­اند (اشنایدر، چیونز و میکائیل [2]، 1999). اکنون ما در مرحله مهم بعدی هستیم تا تکنیکهای مداخله­ای مشتق شده از تئوری امید را توسعه دهیم. مروری بر پیشینه مطالعات مرتبط با امید نشان می­دهد که افزایش امید در بهترین حالت بوسیله مداخلات مبتنی بر همگرایی رویکرد راه حل مدار، روایتی ،شناختی- رفتاری حاصل می­شود و برای از بین نرفتن امید بایستی نسخه­های مختصری از این تکنیک­ها با هم ترکیب شوند. رابطه درمانی امیدوارانه باعث تسهیل اجزاء سازنده امید می­شود. تغییرات موجود در امید در سطح و یا رفتار حادث نمی­شود، بلکه خود ادراکی عمیق­تر شخص از توانمند بودن عوامل و افکار هدف گرایانه باید رشد کند.

در مطالعه کاربردی دیگری در زمینه امید، نشان داده شد که یک دوره 5 هفته­ای در موقعیت مبتنی برامید بصورت گروهی چندین فایده روان شناختی برای مراجعین مراکز بهداشت روانی دارد. و نیز مشخص شد مراجعینی که سطح امید پائینی تری را گزارش کرده­اند پاسخ دهی بیشتری به وضعیت امید در سنجش رفاه[3]، سطوح بالای عملکرد، سازگاری داشته­اند. بنابراین محققین اثبات کرده­اند که امید قابل افزایش بوده و خانه امید[4]می­تواند با استفاده از حمایت بین شخصی و ابزارهای درمانگرایانه ساخته شود( اروینگ و همکاران[5] ،1997به نقل از لوپز و همکاران 2002).

مطالعات زیادی در طول دهه گذشته اهمیت امید را در جمعیت بزرگسالان نشان داده، پژوهشهای انجام شده نشان داده است که افراد امیدوارتر نسبت به کسانی که امید کمتری دارند، از تفکرات مثبت، عزت نفس و اعتماد به نفس بیشتری  برخوردارند. افراد با سطح امید بالا احساسات را با انرژی بیشتری گزارش می­کنند و خودشان را به شکل مثبت­تری معرفی می­کنند (کوری و همکاران، 1997). با اشاره به درمان و مداخلات انجام شده، امید پیش­بینی کننده موثر درمانی در استفاده از راهبردهای شناختی و رفتاری در موقعیت­های بالینی است (اشنایدر، ایلاردی[6]، چیونز[7]، میکائیل[8]، یامهور[9] و سیمپسون[10]، 2000).

بارنوم و همکاران (1998) دریافتند که سطوح امید همبستگی متوسطی با دریافت حمایت اجتماعی دارد.   یافته­های دیگر نشان دادند که امید بطور خاص بارضایت زندگی فراگیر ارتباط دارد. با این حال مطالعات تفکر امیدوارانه در جمعیت جوان­ترکه به ماهیت امید بعنوان یک نیروی روانی نور بیشتری بیافشاند هنوز بسیار کم است. تفکر امیدوارانه به افراد اجازه می­دهد تا اوقات حال و آینده را با نگاه خوش بینانه بنگرند.

افراد دارای سطح امید بالا اصولاً به خاطر میل و التزام آنها برای انجام تمرینات خوب سلامتی. از مزایای سلامتی قابل اطمینان نیز بهره­مند هستند. برای مثال هارنی (1990) گزارش داده است افرادی که امید بالایی دارند علاقه بیشتری به شرکت در تمرینات جسمانی دارند. امید همچنین در افرادی که در حال بهبود یافتن از صدمه­ها و بیماری­های مختلف هستند موثر شناخته شده است. همچنین برخی پژوهشها تحمل درد را با امید مرتبط می­دانند یعنی افراد با امید بالا دو برابر بیش از همتاهای کم امید خود درد را تحمل میکنند (اشنایدر و براون، 1998).

امید با پیشرفت تحصیلی نیز ارتباط دارد و چندین مطالعه این امر را نشان داده است. دانشجویان دانشگاه که امید بالایی دارند در مجموع نمرات بالاتری نسبت به دانشجویان کم امید کسب کرده­اند (چانگ[11]، 1998؛ کوری[12]، مانیر[13]، سون داگ[14] و ساندستدت[15]، 1999). مطالعه دیگر گزارش می­دهد که سطوح بالای امید در دانشجویان دانشگاه پیش بینی کننده معدل کل بالاتر، شانس بالاتری برای فارغ التحصیلی واحتمال کمتر برای مشروط شدن بوده است (اشنایدر، شوری، جیونز، و ویلکلاند[16]، 2002).

همسان با این یافته­ها اشنایدر (2000) نشان داد که دانشجویانی که امتیاز بالاتری در مقیاس امید گرفتند بعد از دوره لیسانس مهارت سازگاری بهتری دارند و راهبردهای بهتری را برای دوره­های تحصیلات تکمیلی انتخاب می­کنند. امید در طول عملکرد افراد هم در کلاسهای مدرسه هم دانشگاه پیش بینی کننده مهمی از پیشرفت ورزشی دانشجویان است، امید بالا بعد از عامل توانایی عضلانی ذاتی فرد عامل مهمی در عملکرد بهتر ورزشکاران بوده است (کوری ودیگران، 1997).

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   خودکشی و رویکردهای خودکشی

مطالعه دیگر توسط (براون، کوری، هاگستروم و ساندستدت، 1999) نشان داد که دختران با امید بالا که در اردوی ورزشی تابستانی شرکت کرده بودند، تمایل بیشتری به داشتن اهداف خاص مرتبط با پیشرفت ورزشی داشته اند. مطالعه مشابهی گزارش کرد که دختران با سطح امیدواری بالاتر درباره تسلیم شدن افکار کمتری دارند. مطالعات  تااین حد مهم به پژوهشگران دلیلی برای این باور ایجاد کرده­اند که سازه­ی امید موضوعی ارزشمند وابسته به زمان است که باید برای درک بهتر آن تلاش کرد (وال، 2006).

   تحقیقات نشان دادکه امید با عاطفه مثبت (اشنایدر و همکاران، 1996)و با احساس خود ارزشمندی (اشنایدر و همکاران، 1997) همبستگی مثبت دارد. همچنین امید با افسردگی (ولز، 2005، فلدمن و اشنایدر، 2005)، و اضطراب (شروین وهمکاران، 1992) و بطور کلی عواطف منفی، همبستگی منفی دارد. تحقیقات نشان داده است  که علائم افسردگی و اضطراب در افراد امیدوار کمتر گزارش میشود (اشنایدر و دیگران، 1991). امید پائین می­تواند سطح افسردگی وضعف های روانی اجتماعی را پیش­بینی کند (الیوت، ویتی، هافمن، 1991). افسردگی با عدم تحقق اهدافی که برای فرد اهمیت زیادی دارند مرتبط است(اشنایدر ،1994 به نقل از علاءالدینی، 1387).

در تحقیقی مقدماتی با عنوان امید درمانی در یک نمونه از جامعه انجام گرفت از تعداد 39 نفر افراد داوطلب که اکثراً علایم آسیب شناسی خاصی نداشتند ثبت نام بعمل آمد و در مصاحبه ساختاری تشخیصی شرکت نمودند سپس مقیاسهای امید، عزت نفس، معنای زندگی، اضطراب و افسردگی را تکمیل نمودند و در قالب گروههای درمانی و کنترل به شکل تصادفی قرار داده شدند از این تعداد ، 32 نفر تا پایان ادامه دادند. پروتکل درمانی برای 8 جلسه دو ساعته بر مبنای نظریه امید اشنایدر (1994) تدوین گردید. نتایج نشان داد که مداخله درمانی تفاوت معناداری در سطح آلفای 05/0 در عامل امید، معنای زندگی و عزت نفس ایجاد کرد و  هر چند از نظر آماری معنادار نبود اما کاهش علائم افسردگی و اضطراب را بدنبال داشت. نتایج نشان داد که مداخله کوتاه مدت امیددرمانی می­تواند برخی از توانایی­های روان شناختی را افزایش داده وعلایم آسیب شناسی روانی را کاهش دهد ( جیونز، فیلدمن، گام، میچائیل و اشنایدر ،2006).

تحقیق پیرامون سبک زندگی افراد امیدوار بیانگر این مطلب است افرادی که خود را به عنوان انسانهایی با ویژگی مثبت می­بینند کسانی هستند که نسبت به آینده امیدوارند و این افرادمعتقدند که می­توانند زندگی شان را کنترل کنند و طولانی­تر و سخت تر کار کنند زیرا انتظار یک برونداد مثبت از کارشان را دارند. این افراد هنگامی که با موانعی مواجه می­شوند به کوشش خود در زمینه راههای متنوع و گوناگون تا موفقیت کامل ادامه می­دهند زیرا معتقدند که سرانجام خواهند توانست به هدف برسند. بنابراین، روش کار این افراد بوسیله انگیزه­ای قوی برای موفقیت، سطح بالایی از پایداری در وظایف چالش انگیز وعملکرد موثرتر و موفقیتهای بزرگتر مشخص می­شود. (مراک[17]، 1999).

امیدواری یک روش ارزشمند برای پاسخ فعالانه به محیط  از جمله تحصیل است که فرایند آموزشی را در افراد تسهیل می­کند( شید ،2006). امیدواری در گروه سنی 54 تا 65 همچنین افراد تنها، طلاق گرفته یا بیوه پائین­تر از سایر افراد است (بیلی[18]، اشنایدر، 2007). محققان معتقدند که مورد سوء استفاده قرار گرفتن می­تواند امیدواری شخص را و حتی عقایدش را درباره هدف و معنای زندگی نابود کند نتایج که تحقیقی با عنوان امید در درمان منحرفان جنسی و کاربرد امید درمانی انجام گرفته نشان دهنده اینست که چگونه امید درمانی بطور معناداری با استفاده از رویکردهای مثبت گرای کنونی به درمان انحراف جنسی منجر شده است( مولدن[19] و مارشال[20] ،2005به نقل از ریاحی مدوار ،1385).

بک در نظریه خود (CT )از ناامیدی بعنوان علامت هسته­ای افسردگی یادمی می کند، و یادآور می­شود که ناامیدی هم فلج کننده اراده است و هم باعث تحمل ناپذیر شدن و میل به گریز از یک موقعیت می­گردد و بررسی­ها برنقش رویدادهایی مانند رخدادهای منفی زندگی (مانند بیماری یا بیکاری) که امکان دارد در سبب شناسی، دوره و پیشرفت ناامیدی نقش داشته باشند متمرکز شده­اند (اسکات وکلوم، 1982).

برنارد و برنارد (1982) براین باورند که محیط دانشگاه با گسترش مشکلات یا فشارهای روانی، ممکن است در بالا رفتن ناامیدی در میان دانشجویان نقش داشته باشد. از اینرو پیش بینی می­شود که امروزه دانشجویان استرس بیشتری را نسبت به دانشجویان سال­های گذشته گزارش کنند و لذا نیاز به مداخلات ویژه احساس می شود.

در پژوهشی با عنوان بررسی اثر بخشی امید درمانی گروهی برکاهش افسردگی و ناامیدی و افزایش امید دانشجویان دختر دانشگاه اصفهان ،تعداد 20 نفر از مراجعینی که دارای علائم افسردگی خفیف تا متوسط بودند بطور تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند و گروه آزمایشی در 8 جلسه گروهی امید درمانی شرکت نمودند. داده­ها با استفاده از مقیاس افسردگی بک، ناامیدی بک، و پرسشنامه امید اشنایدر جمع آوری شد نتایج نشان داد که این برنامه گروهی منجر به کاهش افسردگی و افزایش امید شده و این آثار تا یک ماه پس از اجرای درمان تداوم داشته است. همچنین نتایج نشان داد که میزان نا امیدی گروه آزمایش کاهش معناداری نیافت (علاءالدینی،1387).

[1] – Hope Therapy

[2] – Cheavens &Michael

[3] – well- being

[4] – house of hope

[5] – Irving,L,M  et al.

[6] – Illardi

[7] – Cheavens

[8] – michael

[9] – Yamhure

[10]-  Sympson

[11] – Chang

[12] – Curry

[13] – maniar

[14] – sondag

[15] – Sandstedt

[16] – Wilklund

[17] – Mruk,C

[18] – Baily

[19] – Moulden

[20] – Marshall