کودکان استثنایی چه کودکانی هستند؟

تعریف کودکان استثنایی

همواره یکی از دلایل اینکه ما نمی­توانیم اطلاعات مربوط جامعی در مورد کودکان و دانش­آموزان استثنایی بدست آوریم این است که معمولاً وقتی با یک کودک استثنایی مواجه می­شویم ذهن ما به خاطر انباشته­شدن از غیر­عادی بودن ذهنی و جسمی کودک پیش­داوری می­نماید و غالباً ویژگی­های خاصی که کودکان استثنایی از قبیل نابینایی- ناشنوایی- کم­توان ذهنی دارند مشخصه­ی اصلی در زندگی آن­ها می گردد و متاسفانه علیرغم آنچه گذشت فقط به واسطه این ویژگی­ها به معلمان زن – همسالان و حتی پدران و اکثر مربیان ما نیز دچار همین اشتغال قبلی ذهنی می­شوند و بالطبع و مادران شناخته می­شوند و بس پیش­داوری و مشاهدات و آموزش خود را در مورد کودک و دانش آموزان استثنایی در کلاس درس آغاز می­نماید کودک استثنایی اول یک کودک است. (انسان است) و بعد کودکی است با خصوصیت­ها و تفاوت­ها و ویژگی­های استثنایی نسبت به همه­ی کودکان دیگر در واقع این ویژگی­ها و تفاوت­هاست که مربیان و مشاوران و معلمان زن با آن سروکار دارند و این تفاوت­ها هستند که پدران و مادران باید خود را با آن سازگار و هماهنگ نمایند. با توجه به این تفاوت­هاست که تأمین وسایل آموزش و پرورش برای همه در قانون اساسی جمهوری اسلامی تشریح شده است یکسان نبوده و… در حقیقت همه افراد از نقطه نظر خصوصیات جسمانی – ذهنی – روانی- عاطفی و نسبت به همدیگر دارای تفاوت­های خاصی می باشند در واقع نه تنها هر فرد نسبت به افراد دیگر از نظر ابعاد مختلف جسمانی و ذهنی دارای تفاوت های ویژه­ای است. حتی بین توانایی­ها و استعدادهای مختلف (کلامی- فنی- هنری) هر فرد نیز تفاوت های مشهود موجود است از ترتیب دو فرد نسبت به از قبیل افراد دیگر استثنایی است و کلمه استثنایی به طور اعم و به معنای دقیق علمی خود نمی­تواند فقط به گروه­های خاصی از افراد جامعه اطلاق شود. بنابراین همان­گونه که در بالا اشاره دارد کلمه استثنایی نمایان­گر انواع ویژگی­ها و تفاوت­ها بوده و هر کودک و دانش­آموزش نسبت به دانش­آموزش و کودک دیگر می­تواند استثنایی باشد…. می­تواند از نظر جسمانی- روانی- اجتماعی اقتصادی و آنچه که ما اصطلاحاً «کودک استثنایی» می­گوییم غالباً بدین معناست که کودک از نظر هوشی و جسمی و روانی و اجتماعی به میزان قابل­توجهی نسبت به دیگر همسالان خود متفاوت می­باشد که نمی­تواند به نحوی مطلوب حداکثر استفاده را از برنامه­ی آموزش و پرورش عادی ببرد و ناگزیر نیازمند توجه خاص و آموزش و خدمات فوق العاده­ای می­باشد(مهریان و یوسفی،1385،ص27). دانش­آموزان کم­توان ذهنی دانش­آموزانی هستند که هوش بر آن­ها دو انحراف معیار پایین­تر از حد استاندارد یعنی حدود 50تا 70 درصد می­باشد (کافمن  – خالان –ترجمه مجتبی جوادیان – 1374 ص56 )

این دانش­آموزان ممکن است دارای معلولیت­ها و اختلالات گفتاری – رفتاری که امروزه تحت عنوان دیر­آموز یا دانش­آموزان با نیازمندی­های ویژه تلقی می­شوند و با توجه  به نیازمندی­های خاصشان در مدارس ویژه ( استثنایی ) تحصیل می­کنند ( پیشنمازی 1371 ص281).

این دانش­آموزان انواع ناتوانی­ها و مشکلات جسمی و روانی با خود و خانوادشان دارند. این گروه از دانش­آموزان با همتایان عادی خود و به گفته بیدی (1381- ص179 ) به دلیل تجربه شکست ناشی از محدودیت­های جسمی و ذهنی به رشد قابل قبولی رسیده­اند.

2-2-9-1 تعریف آموزش و پرورش استثنایی

مفهوم آموزش و پرورش استثنایی به نحوی که هر کودک به اندازه توانایی و ظرفیتش آموزش ببیند آموزش و پرورش استثنایی در رابطی است که میزان تفاوت­های جسمانی و ذهنی و رفتاری برخی از دانش­آموزان با دیگران از قبیل نارسایی­های بینایی- شنوایی و گویایی و ویژگی­های ذهنی- ناسازگاری با محیط و غیره… به حدی است که تعلیم و تربیت آن­ها همراه و همشکل با دیگر همسالان آن­ها بدون ایجاد تغییرات مطلوب در برنامه­ها و روش­ها و تجهیزات و وسایل آموزشی نمی­تواند مؤثر و مفید باشد. آموزش و پرورش استثنایی به جنبه­هایی از تعلیم و تربیت گفته می­شود که جنبه های استثنایی از ویژگی­ها و تفاوت­های فردی و فوق­العاده در آن رعایت شده باشد (وفایی،1377،ص33).

مقدار و نوع آموزش و پرورش ویژه­ای که کودکان استثنایی بدان نیاز دارند بستگی به عوامل متعددی از جمله درجه و چگونگی تفاوتی است که با دیگر کودکان همسال خود در توانایی­ها و استعدادها و رشد طبیعی دارد. هرچه میزان تفاوت و اختلاف در رشد توانایی­ها بیشتر باشد نیاز به آموزش و پرورش استثنایی بیشتر خواهد بود عدم تعادل و هماهنگی بین جنبه­های مختلف رشد در کودک و همچنین تأثیری که ویژگی ذهنی و جسمی به جنبه­های مختلف کارایی و بروز استعدادهای وی می­گذارد. از عوامل بسیار مهمی است در تعیین چگونگی برنامه­های آموزش و پرورش استثنایی با قبول اصل تفاوت های فردی شاید سزاوار باشد که بگوییم برای همه کودکان به طور اعم و برای کودکان که دارای تفاوت های محسوس­تری هستند (استثنایی) به طور اخص نیاز به برنامه­های آموزش و پرورش استثنایی داریم (اسماعیلی،1377).