بررسی تأثیر بهره‌گیری از شبکه‌های اجتماعی علمی و پژوهشی مجازی بر عملکرد اعضای هیأت علمی

بررسی تأثیر بهره‌گیری از شبکه‌های اجتماعی علمی و پژوهشی مجازی بر عملکرد اعضای هیأت علمی

طی دو دهه گذشته، نحوه دسترسی به اطلاعات تغییرات شگرفی از لحاظ کمّیت و کیفیت داشته است به طوری که در چند سال اخیر رسانه های اجتماعی و به طور خاص شبکه های اجتماعی، نقش پررنگی در این میان ایفا کرده اند. در میان شبکه های اجتماعی آنلاین، شبکه های اجتماعی علمی و پژوهشی از خلق و اشتراک دانش حمایت می کنند. مزیت این شبکه های علمی آنلاین آن است که به محقق این امکان را می دهند تا در کنار ایجاد ارتباط با محققین و افراد دیگر از تغییرات دنیای علم با خبر شده و درباره این تغییرات با سایر پژوهشگران و محققین بحث و گفتگو کند. امکان ایجاد یک پرونده کامل از تمام پژوهش های محقق از گذشته تا امروز، امکان دادن ایده به محققین دیگر، به اشتراک گذاری مقالات به صورت دسته بندی شده و به طور رایگان، صرفه جویی در زمان جستجو و فراهم آمدن زمینه شغلی و پژوهشی بهتر از دیگر مزایای این سایت های پژوهشی می باشد.

هر چند اهمیت استفاده از شبکه های اجتماعی به عنوان ابزاری مفید در فعالیتهای تحقیقاتی و توانمندسازی پژوهشگران در به اشتراک گذاری نتایج و تجارب خود با یکدیگر، آشکار شده است، کمتر مطالعه ای در خصوص تأثیر شبکه های اجتماعی علمی و پژوهشی بر فعالیت های اساتید و پژوهشگران، صورت گرفته است. تحقیق حاضر با مشاهده خلأ موجود در این حوزه، به مطالعه این دسته از شبکه های اجتماعی و تأثیر آن ها بر عملکرد اعضای هیأت علمی دانشگاه های دولتی و غیر دولتی می پردازد.

    • بیان مسأله

امروزه پیشرفت سریع و رو به رشد ارتباطات و فناوری اطلاعات و قابلیت های کاربردی آن ها در حوزه های مختلف، باعث ایجاد تحولات عظیمی در تمام جنبه های زندگی جامعه انسانی شده است. یکی از شیوه های برقراری ارتباط بین افراد، ارتباط از طریق رسانه های اجتماعی است که کاربران زیادی روزانه از انواع مختلف آن ها از قبیل شبکه های اجتماعی، وبلاگ ها، ویکی ها و غیره استفاده می کنند. این رسانه ها با بهره گرفتن از تکنولوژی نوظهوری به نام وب.2 امکان ایجاد و تبادل اطلاعات را به کاربران می دهند.

شبکه های اجتماعی، نسل جدیدی از پایگاه هایی هستند که این روزها در کانون توجه کاربران شبکه جهانی اینترنت قرار گرفته اند. این گونه پایگاه ها بر مبنای تشکیلات آنلاین فعالیت می کنند و هرکدام دسته ای از کاربران اینترنتی با ویژگی های خاص را گرد هم می آورند. شبکه های اجتماعی را گونه ای از رسانه های اجتماعی می دانند که امکان دستیابی به شکل جدیدی از برقراری ارتباط و به اشتراک گذاری محتوا در اینترنت را فراهم آورده اند (سلیمانی پور،1389). با توجه به گسترش روزافزون حضور مردم در فضای مجازی، به طور کلی می توان شبکه های اجتماعی را به دو گروه تقسیم کرد. شبکه های اجتماعی عمومی و شبکه های اجتماعی اختصاصی. در شبکه های اجتماعی عمومی، کاربران با انگیزه ها و اهداف مختلفی حضور دارند اما شبکه های اجتماعی اختصاصی با اهداف خاصی برای جمع آوری عده ای خاص مانند علاقمندان به موسیقی، کتاب، عکاسی یا تحقیقات علمی شکل گرفته اند (مولایی،1389).

شبکه های اجتماعی علمی و پژوهشی به منظور استفاده مفید پژوهشگران و محققین از فضای مجازی برای تبادل اطلاعات با دیگر محققین ایجاد شده اند. از جمله این شبکه های علمی می توان به پایگاه های اطلاع رسانی نظیر academia.edu, researchgate.com, linkedin.com, mendeley.com, scholars.google.com, citeulike.org, zotero.com, academic.research.microsoft.com و researcherid.com اشاره کرد.

اما این شبکه های اجتماعی تا چه میزان روی عملکرد آکادمیک اعضای هیأت علمی دانشگاه ها، به عنوان مرکز اصلی جمع آوری و نشر اطلاعات در حوزه آموزش و یادگیری، تأثیر می گذارند؟

هنوز اطلاعات زیادی درباره تأثیر این شبکه ها روی فعالیت های آکادمیک اساتید دانشگاه ها وجود ندارد. همچنین به نظر می رسد بسیاری از اساتید از اهمیت کاربرد این شبکه ها اطلاعات دقیقی ندارند و از این شبکه ها استفاده زیادی نمی کنند. در تحقیقی که در سال 2011 در بین 1921 نفر از اعضای هیأت علمی دانشگاهی در امریکا انجام شد حدود 90% از آنان با شبکه های اجتماعی پژوهشی آشنایی داشتند که از این بین 11% آن ها از این شبکه ها تقریباً به طور روزانه برای پیگیری اهداف حرفه ای خود استفاده می کردند، 45% هم برای اهداف تخصصی اما خارج از حوزه تدریسشان استفاده می کردند (موران و همکاران، 2011). بهره گیری از شبکه های اجتماعی علمی و پژوهشی روند رو به رشدی در جهان و ایران دارد و پیش بینی می شود با افزایش سن کاربران امروز اینترنت، در سال های آینده استفاده کنندگان از این سایت ها افزایش چشمگیری پیدا کنند. بنابراین لازم است درباره اثرات استفاده از این شبکه های اجتماعی تحقیقات جامع تری انجام شود تا مزایای استفاده از آن ها بیشتر آشکار گردد.

در این تحقیق، محقق به بررسی تأثیر بهره گیری از شبکه های اجتماعی علمی و پژوهشی بر عملکرد اعضای هیأت علمی دانشگاه های دولتی و غیردولتی پرداخته است.

    • ضرورت و اهمیت تحقیق

اگرچه هنوز زمان زیادی از ورود فناوری وب.2 به دنیای تکنولوژی نمی گذرد، این فناوری توانسته تأثیرات قابل توجهی بر ارتباطات انسان داشته باشد. بدون شک شبکه های اجتماعی یکی از تأثیرگذارترین بخش های وب.2 است. در سال های اخیر دسترسی میلیون ها کاربر در سراسر جهان به شبکه های اجتماعی باعث شده تا این سایت ها در کانون توجه جوامع مدرن قرار گیرند و از محبوبیت زیادی برخوردار شوند، به طوری که سال 2010 میلادی به نام سال شبکه های اجتماعی نام گذاری گردیده است. شناخت صحیح این رسانه ها باعث می شود تا کاربران بیش از پیش بتوانند از این ابزارها استفاده مفید و مؤثر داشته باشند (عقیلی، جعفری، 1392). کاربران شبکه جهانی اینترنت علاقه زیادی در به اشتراک گذاری مطالب و عکس های متنوع دارند. اما آنچه که مسلم است آن است که این موارد تنها کاربردهای این قبیل سایت ها نیست، بلکه می توان از این سایت ها در به اشتراک گذاری مطالب علمی و آموزشی نیز استفاده کرد. در کشور ما هنوز اهمیت بکارگیری شبکه های اجتماعی در امر تحقیق و پژوهش به طور کامل روشن نشده است.

شبکه های اجتماعی علمی و پژوهشی، بستر بسیار مناسبی برای محققین ایجاد می کنند تا آن ها بتوانند با افراد دیگری که در زمینه های مشابه آنان فعالیت می کنند آشنا شده و روند فعالیت های علمی خود را سرعت بخشند. محقق امیدوار است نتایج این تحقیق بتواند به ایجاد آگاهی در زمینه استفاده از شبکه های اجتماعی علمی و پژوهشی در کشور کمک کند.

    • متغیرهای تحقیق

متغیر مستقل: متغیر مستقل این تحقیق بهره گیری از شبکه های اجتماعی علمی و پژوهشی مجازی است.

متغیر وابسته: متغیر وابسته عملکرد اعضای هیأت علمی دانشگاه ها در نظر گرفته شده است که شامل مؤلفه های عملکرد آموزشی، عملکرد پژوهشی و عملکرد خدماتی می باشد.

    • فرضیه های تحقیق

فرضیه ها در این تحقیق به شرح زیر می باشند:

    • فرضیه اصلی

فرضیه اصلی در این تحقیق به شرح زیر می باشد:

بین بهره گیری از شبکه های اجتماعی علمی و پژوهشی مجازی و عملکرد اعضای هیأت علمی دانشگاه های دولتی و غیردولتی رابطه وجود دارد.

    • فرضیه های فرعی

فرضیه‏های فرعی در این تحقیق به شرح زیر می­باشند:

1- بین بهره گیری از شبکه های اجتماعی علمی و پژوهشی مجازی و عملکرد آموزشی اعضای هیأت علمی دانشگاه های دولتی و غیردولتی رابطه وجود دارد.

2- بین بهره گیری از شبکه های اجتماعی علمی و پژوهشی مجازی و عملکرد پژوهشی اعضای هیأت علمی دانشگاه های دولتی و غیردولتی رابطه وجود دارد.

3- بین بهره گیری از شبکه های اجتماعی علمی و پژوهشی مجازی و عملکرد خدماتی اعضای هیأت علمی دانشگاه های دولتی و غیردولتی رابطه وجود دارد.

    • اهداف اساسی تحقیق
        • هدف کلی

هدف اصلی در این تحقیق افزایش عملکرد اعضای هیأت علمی دانشگاه های دولتی و غیردولتی در فعالیت های علمی و پژوهشی می باشد.

    • اهداف فرعی

اهداف فرعی در این تحقیق عبارتند از:

1- تبیین تأثیر استفاده از شبکه های اجتماعی علمی و پژوهشی مجازی بر عملکرد اعضای هیأت علمی دانشگاه های دولتی و غیردولتی

2- شناسایی و معرفی شبکه های اجتماعی علمی و پژوهشی مجازی

3- شناسایی مزایای استفاده از شبکه های اجتماعی علمی و پژوهشی برای پژوهشگران

4- شناسایی پر کاربردترین شبکه های اجتماعی علمی و پژوهشی مجازی در میان اعضای هیأت علمی دانشگاه های دولتی و غیردولتی

5- شناسایی دیگر ابزار رسانه های اجتماعی مورد استفاده اساتید دانشگاه ها و پژوهشگران

    • قلمرو تحقیق
        • قلمرو مکانی تحقیق

قلمرو مکانی این تحقیق دانشگاه تهران و دانشگاه علم و فرهنگ می باشد.

    • قلمرو زمانی تحقیق

قلمرو زمانی این تحقیق، سال های 1388 تا 1393 در نظر گرفته شده است.

    • قلمرو موضوعی تحقیق

عملکرد اعضای هیأت علمی از موضوعات مهم در حوزه «منابع انسانی» و «شبکه‏های اجتماعی» قلمرو موضوعی پژوهش می‏باشد.

    • جامعه و نمونه آماری

جامعه و نمونه آماری در این تحقیق به شرح زیر می­باشند:

    • جامعه آماری

بر اساس مطالب عنوان شده در عنوان تحقیق، بیان مساله، اهداف و فرضیه ها، جامعه آماری این تحقیق اعضای هیأت علمی دانشگاه تهران و دانشگاه علم و فرهنگ می باشد که تعداد آن ها مجموعاَ 1685 نفر است که 68 نفر از دانشگاه علم و فرهنگ و 1617 نفر از دانشگاه تهران می باشند. دانشگاه تهران به دلیل تنوع و بزرگی در جامعه آماری و وجود چندین دانشکده در زمینه های مختلف و در نتیجه تنوع در اعضای هیأت علمی به عنوان دانشگاه دولتی انتخاب شده است. همچنین دانشگاه علم و فرهنگ به دلیل سهولت دسترسی به اعضای هیأت علمی و تنوع دانشکده و نیز شاخص بودن دانشگاه در میان دانشگاه های غیرانتفاعی انتخاب گردید.

    • نمونه آماری

برای گرد آوری اطلاعات از روش نمونه گیری هدفمند و جامعه در دسترس استفاده شده است و حجم نمونه با بهره گرفتن از فرمول کوکران 313 نفر تعیین گردید که از این مقدار 50 نفر از دانشگاه علم و فرهنگ و 263 نفر از دانشگاه تهران می باشند. همچنین دانشکده های انتخاب شونده از دانشگاه تهران با دانشکده های دانشگاه علم و فرهنگ سازگاری دارند.

    • شیوه ها و ابزار گردآوری اطلاعات

شیوه ها و ابزار گردآوری اطلاعات عبارتند از:

الف)کتابخانهای: برای گردآوری اطلاعات کتابخانه ای از ابزار فیشبرداری استفاده شده است.

ب)میدانی: برای گردآوری اطلاعات میدانی از ابزار پرسشنامه محقق ساخته استفاده شده است.

    • روش انجام تحقیق

تحقیق حاضر بر اساس هدف کاربردی و بر اساس طرح تحقیق توصیفی و از نظر کنترل شرایط پژوهش یک بررسی پیمایشی است.

    • شیوه های تجزیه و تحلیل اطلاعات

در این تحقیق، برای تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون­های زیر استفاده شده است:

    1. آزمون کلموگروف-اسمیرنوف جهت بررسی نرمال بودن داده ­ها
    1. آزمون همبستگی پیرسون برای بررسی فرضیه­ های پژوهش
    1. آزمون t گروه­های مستقل
    1. آنالیز واریانس یک طرفه

5.آزمون تعقیبی دانکن

    1. آزمون فریدمن

تحلیل داده ها با بهره گرفتن از نرم افزار آماری SPSS صورت گرفته است.

    • محدودیتهای انجام تحقیق

محدودیت­های تحقیق به شرح زیر می­باشند:

برچسب گذاری شده با: , , , , , , , , , , , ,