پایان نامه با کلید واژگان کمال مطلق

آیت الله العظمی حائری، تشکرو قدردانی را دارم.

چکیده
اهمیت مسأله “مشروعیت” از آن روست که ثبات و بقای نظام سیاسی، به تحقق مشروعیتِ آن وابسته است و لذا هر حکومتی می‌کوشد پایههای “مشروعیت” خویش را مستحکم کند و حتی حکومتهای جائر و غاصب نیز تلاش میکنند تا به شکلی، حاکمیت خود را با نوعی از “مشروعیت” و لو کاذب بیآرایند. بدینرو، مبنای “مشروعیت” حکومت دینی، همواره از مباحث محوری و پر چالش میان متفکران دینی و سیاسی بوده است.
نوشتار حاضر، با استفاده از بنیادیترین مباحث جهان بینی و کلامی اسلام، یعنی: “نظریه توحید”، “نظریه امامت” و “نظریه معاد”؛ مبانی کلامی مشروعیت حکومت دینی را به بحث نشانده است. بدون شک “نظریه توحید”، آموزه‌ای صرفا اندیشه‌ای و نظری نیست؛ بلکه تأثیر آن در مسائل اجتماعی، فرهنگی، اخلاقی، اقتصادی و سیاسی، انکار ناپذیر و تأمینگر یکی از متقنترین پشتوانههای مشروعیت حکومت دینی، از طریق انحصار ولایت و حاکمیت در ذات احدیت است. نظریه امامت در تفکر شیعی نیز از محورهای مهم در تبیین مبنای مشروعیت حکومت دینی است؛ چه اینکه در این نظام فکری، سکان جامعه اسلامی تنها در اختیار مأذونان الهی است، که مصداق بارز آنها انبیاء( و ائمه هدی( با ویژگی عصمت و علم لدنی هستند. سخن دیگر اینکه بر اساس جهان بینی اسلامی، سعادت و شقاوت حیات ابدی، از رهگذر اعمال این دنیایی است و از آنجا که کوچکترین اعمال انسانها در وادی ابدیت نقش آفرین است؛ لازم و ضروری است که هدایت جامعه توسط نظامی سامان یابد که اوّلا، جامعه را از آلودگی‌ها و پلیدی‌ها دور نگه دارد و ثانیاً، بستر بالندگی آحاد را در ورود سعادتمندانه به حیات ابدی فراهم سازد، لذا به حکم عقل، ضروری است سازمان اجتماعی بشر از هر جهت مطابق اراده الهی بوده و ناحیه قدس الهی تأمینگر درستی، حقانیت و مشروعیت آن باشد. بدین ترتیب با الهام از اصول سه گانه “توحید”، “امامت” و “معاد”؛ احراز میشود که مبنای فرید مشروعیت حکومت دینی، جز إذن الهی نیست.

واژگان کلیدی: کلام، مشروعیت، حکومت دینی، توحید، حاکمیت، ولایت، امامت، معاد

فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه 1
1. تبیین موضوع تحقیق 1
2. اهمیت و جایگاه موضوع 1
3. هدف از تحقیق 2
4. تبیین واژگان موضوع 3
5. سؤالهای اصلی و فرعی تحقیق 5
6. فرضیه‌های تحقیق 5
7. پیشینه تحقیق 6
8. روش تحقیق 11
بخش اوّل: مفاهیم و کلیات 12
فصل اوّل: حکومت و ادّله ضرورت آن 14
مقدمه 14
1- 1- تبیین حکومت و فرق آن با حاکمیت و دولت 16
1- 1- 1- معنای لغوی 16
1-1-2- تعریف اصطلاحی 17
1- 1-3- فرق حکومت با دولت و حاکمیت 17
1- 2- ادّله عقلی ضرورت حکومت 19
1- 2- 1- دلیل عقلی در تبیین برخی اندیشمندان اسلامی 19
1- 2- 2- دلیل عقلی در تبیین گروهی از اندیشمندان غربی 21
1- 3- ادله نقلی ضرورت حکومت 25
1- 3- 1- آیات قرآن کریم 25
1-3-2- روایات 27
1- 4- نتیجهگیری 29
فصل دوم: تبیین ماهیت حکومت دینی 30
مقدمه 30
2- 1- حکومت دینی در اندیشه سیاسی غرب 30
2- 2- حکومت دینی در اندیشه سیاسی اسلام 33
2-3- شکل و ساختار حکومت دینی 36
2- 4- نتیجهگیری 38
فصل سوم: ضرورت حکومت دینی 39
مقدمه 39
3- 1- ادّله ضرورت حکومت دینی در اندیشه سیاسی اسلام 39
3- 1- 1- جامعیت و کمال دینی 39
3- 1-2- حفظ دین و اجرای حدود و حقوق دینی 43
3- 1-3- اقدام عملی پیامبر اسلام (وانبیاء پیشین ( درتأسیس حکومت 46
3-2- نقد و بررسی شبهات منکران حکومت دینی 48
3-2-1- ناکامی دین ثابت در پاسخ به نیازهای متغیر و نقد و بررسی آن 49
3-2-2- لکه دارشدن قداست دین و نقد و بررسی آن 52
3-2-3- ناکامی تاریخی حکومت دینی در اداره جا معه و نقد و بررسی آن 53
3-3- نتیجهگیری 54
فصل چهارم: کلامی بودن بحث حکومت دینی 55
مقدمه 55
5- 1- سنخ مباحث کلامی وتفاوت آن با مباحث فقهی 55
5-2- ثمرات کلامی یا فقهی بودن مبحث حکومت دینی 60
5-3- نتیجهگیری 62
فصل پنچم: مشروعیت حکومت 63
مقدمه 63
4- 1- مفهوم لغوی مشروعیت 64
4- 2- تعاریف اصطلاحی مشروعیت و نقد و بررسی آنها 65
4-2- 1- نظریه انطباق با قانون و نقدو بررسی آن 65
4-2-2- نظریه انطباق فرآیند اقتداریابی با باورها وعقاید مردم ونقدوبررسی آن 66
4-2-3- نظریه کارآمدی دراز مدت و نقد و بررسی آن 66
4-2-4- نظریه میل و رضایت مردم و نقد و بررسی آن 67
4-2- 5- نظریه رأی اکثریت و نقدو بررسی آن 69
4-2- 6- نظریه قرار داد اجتماعی و نقدو بررسی آن 70
4-3- نتیجهگیری 71
بخش دوم: مبانی مشروعیت حکومت دینی با نگرش کلامی 72
فصل اوّل: مبانی مشروعیت حکومت دینی بر اساس اندیشه توحیدی اسلام 74
مقدمه 74
1- 1- تبیین اندیشه توحید در اسلام 75
1- 1- 1- بررسی لغوی و اصطلاحی واژه توحید 76
1- 1-2- ادلّه و مراتب توحید 76
1- 1- 2- 1- دلیل اوّل: فطرت 76
1- 1- 2- 2- دلیل دوّم: تمانع 77
1- 1-2 – 3- دلیل سوم: نفی ترکیب 78
1- 1- 2- 4- دلیل چهارم: کمال مطلق و نامحدودیت خداوند 78
1- 1- 2- 5- مراتب توحید 79
1- 2- مبنای مشروعیت حکومت دینی براساس اصل توحید 80
1-2- 1- توحید در مالکیت 80
1- 2- 1- 1- واژه مالکیت 80
1- 2- 1-2- مالکیت حقیقی و اعتباری 80
1- 2- 1- 3- توحید در مالکیّت از منظر قرآن 83
1- 2- 1-4- خالقیت، مبنای مالکیت حقیقی خداوند بر عالم 84
1-2-2- توحید در ولایت 86
1- 2-2 – 1- واژه ولایت 86
1- 2- 2- 2- توحید در
و
لایت حقیقی از منظر قرآن 88
1- 2- 2- 3- اقسام ولایت خداوند 89
1- 2- 2-3- 1- ولایت تکوینی 89
1- 2- 2- 3- 2- ولایت تشریعی 90
1- 2-2 -4- تبیین ولایت انحصاری خداوند 91
1-3- نتیجه‌گیری 93
فصل دوم: مبانی مشروعیت حکومت دینی بر اساس اصل امامت 94
مقدمه 94
2- 1- امامت در اندیشه سیاسی اسلام 94
2-1-1- فرق امام با نبی 95
2-1-2- امامت در تفکر اهل سنت 98
2-1-2-1- وظایف امام در تفکر اهل سنت 98
2-1-2-2- شرایط و ویژگی‌های امام در تفکر اهل سنت 99
2-1-2-3- فرآیند تعیین امامتِ امام درتفکر اهل سنت و نقد و بررسی آنها 102
2-1-2-3-1- مبنای اوّل: نظریه اهل حَلّ و عقد و نقد و بررسی آن 103
2-1-2- 3-2- مبنای دوم: انتصاب امام پیشین و نقد و بررسی آن 106
2-1-2- 3-3- مبنای سوم: استیلاء با زور و قهر و نقد و بررسی آن 109
2-1-2- 3 -4- مبنای چهارم: نصب و نصّ و نقد و بررسی آن 111
2-1-3- امامت در تفکر شیعه 113
2-1-3-1- دلایل عقلی و نقلی عصمت امام 113
2- 1- 3- 2- لزوم نصب الهی امام 117
2-1-4- مصادیق شایستگان حکومت، بر اساس اندیشه شیعی امامت 118
2-1- 4-1- انبیاء الهی ( 118
2- 1-4- 2- امامان معصوم ( 121
2- 1-4-3- فقهای عادل 122
2-2- مبانی مشروعیت حاکمان در حکومت دینی بنابر تفکر شیعی امامت 126
2- 2- 1- شئون انبیاء عظام ( 127
2- 2- 1- 1- دریافت و ابلاغ وحی 127
2- 2- 1- 2- تبیین و تفسیر وحی (مرجعیت دینی) 128
2- 2- 1- 3- مرجعیت سیاسی و رهبری 129
2-2-2- شئون امامان( 130
2- 2- 2- 1- مرجعیت سیاسی 131
2- 2- 2- 2- مرجعیت دینی 131
2- 2- 2- 3- ولایت 132
2- 2- 2- 4- ادّله عقلی و نقلی شئون امامان ( 133
2-2-3- ویژگی‌های صاحبان این شئون 140
2- 2- 3- 1- علم لدنّی به خواستههای الهی 141
2- 2- 3- 2- لغزش ناپذیری و عصمت 144
2- 2-3-2-1- دلایل عقلی لزوم عصمت 145
2- 2-3-2-2- دلایل نقلی 146
2-2-3-2-3- مراتب عصمت صاحبان اصلی حاکمیت الهی 146
2- 3- نتیجهگیری 151
فصل سوم: مبانی مشروعیت حکومت دینی بر اساس اصل معاد 152
مقدمه 152
3- 1- معنای لغوی و اصطلاحی معاد 154
3- 2- واژه‌های همسو با معاد 156
3- 3- ادّله معاد 157
3- 3- 1- برهان فطرت 157
3- 3- 2- براهین عقلی 160
3- 3- 2-1- برهان حکمت و غایت 160
3- 3- 2- 2- برهان عدالت 161
3-3-3- ادّله نقلی 163
3- 3- 3- 1- ردّ شباهت منکرین معاد 163
3- 3- 3- 2- پدیدههای مشابه معاد 163
3- 3- 3- 3- آیاتی که دلالت بر ضرورت وحتمی بودن معاد دارند 164
3- 4- پیوستگی زندگی دنیا و آخرت 165
3- 5- مبانی مشروعیت حکومت دینی بر اساس نتایج بحث معاد 168
جمع بندی و نتیجهگیری نهایی 169
الف) کتب 173
ب) مقالات 182

مقدمه
تشکیل حکومت از منظر اندیشمندان، با توجه به “مدنیٌ بالطبع” بودن انسان یک ضرورت مسلم عقلی است، همانگونه که حضرت امیرمؤمنان( در مناظره با خوارج فرمودند: “وَ إِنَّهُ لَا بُدَّ لِلنَّاسِ مِنْ أَمِیرٍ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ.”1
اما از دیرباز، مشروعیت حکومت، منشأ و خاستگاه آن، مباحث دامنهداری را میان دانشوران علوم اجتماعی و سیاسی به خود معطوف داشته و به عنوان یکی از اساسی‌ترین مباحث فلسفه سیاسی، همواره در کانون تحقیقات و پژوهشهای علمی بوده و با ملاکها و نگرشهای گوناگون، مورد تبیین و بررسی قرار گرفته است.
نگرشی که در این نوشتار نسبت به این مسأله مورد نظر است، نگرشی کلامی و به اصطلاح الهیاتی است.
براین اساس پژوهش این نوشتار بر حول مشروعیت حکومت دینی، با بهرهمندی از بنیادی ترین مباحث جهان بینی اسلام و بهرهگیری از آموزه‌های کلامی و زمینه‌های اعتقادی آن، یعنی: “اصل توحید”، “اصل امامت” و “اصل معاد” صورت گرفته است.
1. تبیین موضوع تحقیق
ابعاد بحث در رابطه با حکومت دینی وسیع و گستره آن در زمینه‌های گوناگون فکری حیات بشری است؛ اما بدون شک یکی از ابعاد اصلی و پایهای حکومت دینی، مبانی مشروعیت آن است که در این نوشتار تلاش شده است با بهرهگیری از مباحث کلامی مورد تحقیق واقع شود. بدینرو تحقیق پیشرو با عنوان “مبانی کلامی مشروعیت حکومت دینی” به سامان رسیده است.
2. اهمیت وجایگاه موضوع
انسان از یک سو به حکم عقل و مقتضای فطرت که مطابق با آموزه‌های جهان بینی توحیدی نیز است، خود را تحت ولایت و حاکمیت کسی جزء خدای متعال نمیداند. از سوی دیگر، به اقتضای اینکه فطرتاً “مدنی بالطبع” آفریده شده و باید اجتماعی زندگی کند، نیازمند به نهادی سازمان یافته است، تا حیات اجتماعی او را به مطلوبترین نحو سامان دهد و با تدوین بهترین قوانین و اجرای صحیح آنها، سعادت دنیوی و اخروی او را مهیا سازد. اما انسان همواره در قبال چنین پدیدهای که در صدد است با اعمال حاکمیت و اجرای قوانین، آزادی او را محدود کند و او را وادار به اطاعت و در صورت تخلف مجازاتش نماید، با یک سؤال اساسی مواجه می‌شود و آن اینکه در برابر چنین حاکمیتی، که مجریان آن افرادی مانند اویند و ذاتاً مجوزی در امر و نهی ندارند، چرا باید تسلیم شود؟ و بر اساس چه ملاک و معیاری میتوان در برابر تساوی انسانها، برای حکمران، حق اعمال قدرت قائل شد؟ آیا چنین حقی را میتوان منبعث از خواست و آرای عمومی مردم دانست و آن را ملاکی در حقانیت و مشروعیت حاکم فرض کرد؟ یا اینکه خواست و اراد? مردم در ایجاد چنین حقانیت نمیتواند از توجیهی عقلانی و منطقی بر خوردار باشد و حاکمان، حق حاکمیت را نه از مردم، بلکه باید از صاحب حقیقی هستی یعنی خداوند، کسب کرده باشند و تنها ملاک سنجش حقانیت و مشروعیت حاکم، بهطور حتم إذن الهی است، نه إذن و رضایت مردم.
در پاسخ به همین پرسش اساسی؛ مسأله مبنا و منشأ مشروعیت حاکم در ا
عمال حاکمیت از مهمترین دغدغه‌های اندیشوران می‌شود و طیف گستردهای از مباحث را فراروی آنان مطرح میسازد، به خصوص در رابطه با مشروعیت حکومت دینی که مسأله از حساسیت ویژه‌ای برخوردار می‌شود بهگونهای که مخالفین آن در تلاشی مستمر میکوشند تا با ایجاد مغالطههای تاریخی در زمینه پیدایش حکومتهای منتسب به خدا یا “تئوکراسی”، اساس مشروعیت الهی را غیر قابل دفاع و مردود تلقی کنند. بدینرو، تبیین مبانی مشروعیت حکومت دینی با الهام

Author: mitra5--javid

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *