منابع و ماخذ مقاله برنامه درسی ملی

دانلود پایان نامه

در پایان‌نامه خود تحت عنوان «بررسی و تبیین حیات طیبه در نهج‌البلاغه» به پژوهش درباره‌ی مفهوم حیات طیبه در نهج‌البلاغه می‌پردازد و بیان می‌کند که حیات طیبه خاصه فرد یا افراد معینی نیست و با ظهور حضرت مهدی موعود (عج) به اوج خود می‌رسد. با محقق شدن حیات طیبه هیچ استعدادی از استعدادهای انسان به ورطه فراموشی سپرده نمی‌شود و هر یک از نبوغ‌های وی روزبه‌روز فروزان‌تر می‌شود. این پژوهش پس از بررسی‌های خود در معنای حیات طیبه در نهج‌البلاغه، نتیجه می‌گیرد که از آنجائی که زندگی حضرت علی (ع) سراسر حیاتی معقول و طیب بوده است همواره خلاف مسیر خویش را حیاتی نامعقول می‌داند.
نیک‌نفس (1389) در پایان‌نامه خود با عنوان «بررسی تأویلی و تفسیری حیات طیبه از منظر قرآن و روایات» در پی‌شناخت حیات طیبه، راه‌های کسب سعادت و وصول به حیات طیبه، جلوه‌های حیات طیبه و مصادیق حیات طیبه است. در این پژوهش بیان می‌شود که حیات طیبه در دنیا و آخرت، در سایه‌ی معرفت حقیقی خدا و رسول (ص) و اهل‌بیت (ع) است که نتیجه‌ی آن حب و اطاعت آن بزرگواران است. همچنین بیان می‌کند که مصادیق و جلوه‌های ره‌یافتگان مسیر حیات طیبه را می‌توان شامل اطاعت کندگان اوامر الهی، رسول خدا (ص) و اهلی بیت عصمت و طهارت و استجابت کنندگان دعوت حیات‌بخش خدای تعالی و رسول (ص) دانست.
دیسناد (1388) در پایان‌نامه خود تحت عنوان “بررسی و تبیین حیات طیبه از دیدگاه قرآن کریم با آرمان‌شهر لیبرالیسم و اهداف تربیتی آن‌ها” به بررسی آرمان‌شهر اسلام و لیبرالیسم، مؤلفه‌های آرمانی هر دو مکتب و هدف‌های تربیتی منبعث از آن‌ها پرداخته است و ضمن بیان وجوه تشابه و تمایز دو مکتب، نقد آرمان‌شهر لیبرالیم را نیز مورد تجزیه‌وتحلیل قرار داده است. همچنین بیان می‌دارد که آرمان‌شهر لیبرالیسم دارای ویژگی‌هایی چون آزادی عقلانیت، مسئولیت‌پذیری، تکلیف پذیری، حقوق شهروندی و شادی و آرامش است که در اسلام نیز حائز اهمیت می‌باشد.
قاسمی (1388) در پایان‌نامه خود با عنوان “حیات طیبه در قرآن و نهج‌البلاغه” حقیقت حیات طیبه و چیستی آن را آن‌طور که هست، پس از جستجو در قرآن و نهج‌البلاغه تبیین کرده است و معنای لغوی و اصطلاحی حیات طیبه و همچنین مراتب حیات طیبه برای انسان‌های مختلف را نشان داده است.
او در این پژوهش بیان می‌کند که تنها باایمان و عمل صالح و اطاعت الهی و اجابت دعوت رسول اکرم (ص) می‌توان به حیات طیبه دست‌یافت و خدای متعال در قرآن کریم به صاحبان حیات طیبه وعده امن الهی، بهشت جاویدان، رزقی مخصوص، فوز عظیم، قرار گرفتن در مغفرت الهی و اجری بسیار بزرگ داده است.
تاج‌الدین (1385) در پایان‌نامه خود با عنوان «حقیقت حیات طیبه و قلمرو آن» به بررسی معنای حیات طیبه در قرآن و روایات و مراتب حیات از دیدگاه آن‌ها پرداخته است و نظرات مفسران را درباره‌ی حقیقت حیات طیبه و قلمرو آن بیان و موردنقد و بررسی قرار داده است. همچنین عوامل رسیدن به حیات طیبه و آثار آن در دنیا و آخرت نیز بیان‌شده است.
درویشی (1381) در پایان‌نامه خود با عنوان «اهداف و محتوی تربیت از دیدگاه امام صادق (ع)» بیان می‌کند که در هر نظام تعلیم و تربیت بیش از هر چیز باید هدف آن نظام مشخص باشد تا بتوان برای وصول به آن هدف برنامه‌ریزی کرد و راه‌های رسیدن به آن را مشخص کرد؛ و اهداف نهایی تربیت را از دیدگاه امام صادق (ع) شامل هدایت و رشد، طهارت و حیات طیبه، تقوا، قرب و رضوان و عبودیت می‌داند.
مهدی فرد (1381) در پایان‌نامه خود با عنوان “حیات معقول از دیدگاه علامه محمدتقی جعفری (با تأکید بر تفسیر نهج‌البلاغه)”با تکیه‌بر دیدگاه‌های علامه جعفری در آثار متنوع ایشان خصوصاً مجموعه ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه نخست “حیات انسانی”و ارزش والای آن و “حیات معقول”و “حیات طبیعی” و رابطه این دو باهم موردبحث قرار داده و بعد از بررسی حیات طیبه در آیات و روایات، به ارتباط آن با حیات معقول پرداخته است سپس جایگاه انسان را به‌عنوان رهرو طریق حیات معقول توصیف و راه‌های تکامل انسان در حیات تکاملی و معقول را تبیین کرده است.
مروجی (1391) در مقاله خود با عنوان ” حیات طیبه، هدف تربیت نهایی برنامه درسی ملی” ضمن بیان معنای حیات طیبه با توجه به آیه 79 سوره نحل، تأکید می‌کند که انتظار این است که نظام تعلیم و تربیتی که برنامه درسی ملی به‌عنوان طرح کلان آن است، باید زمینه‌ساز دست‌یابی متر بیان به زندگی پاکیزه (حیات طیبه) باشد در همین راستا، اهمیت نقش معلمان، برنامه‌ها، روش‌ها و محتوا را در تحقق مراتب حیات طیبه یادآور می‌شود.
2 ـ 2 ـ 2 پیشینه خارجی:
با توجه به اینکه موضوع حیات طیبه موضوعی است که در منابع لاتین به آن پرداخته نشده است و از طرفی این مفهوم به عنوان هدف نظام تعلیم و تربیت ایران در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است در این بخش به اهداف آموزش و پرورش در بعضی از کشورها اشاره می‌شود.
در گزارش ملی که از اهداف آموزش در استرالیا در سال 2009 منتشر شده است دو هدف فراگیر در آموزش را مطرح می‌کند، هدف اول آموزش استرالیا: ترویج عدالت و تعالی و هدف دوم اینکه همه‌ی جوانان استرالیایی تبدیل به یادگیرندگان موفق، دارای اعتماد به نفس و افراد خلاق و فعال و شهروندان آگاه شوند.
در فلسفه‌ی آموزش ملی کشور مالزی که در سال 1998 تنظیم شده است بیان شده که در آموزش و پرورش مالزی، بیشتر برنامه‌های آموزشی و فعالیت‌های هدفمند آموزشی به طور خاص موضوعات زیر را دنبال می‌کنند:
1 ـ آماده کردن دانش آموزان با مهارت‌های فکری، عاطفی و روانی حرکتی ضروری که در یک شکل کلی و یکپارچه به تولید افرادی که از نظر فکری و ازلحاظ جسمی، احساسی و معنوی متعادل هستندو عملکرد سواد خواندن و نوشتن دارند منجر شود.
2 ـ القاء و پرورش آگاهی ملی از طریق پرورش ایده‌های مشترک، ارزش‌ها، آرمان‌ها و وفاداری به منظور قالب وحدت ملی و هویت ملی در یک جامعه چند قومی.
3 ـ تولید نیروی انسانی با مهارت‌های لازم برای توسعه اقتصادی و ملی
4 ـ درونی کردن ارزش‌های اخلاقی مورد نظر و ترویج شخصیت و توسعه زیبایی شناسی و حس مسئولیت و منظم بودن، در دانش آموزان که به تدریج آن‌ها را قادر می‌سازد تا به طور مؤثر کمک به سوی ملت سازی بکنند.
2 ـ 3 جمع‌بندی و چهارچوب پژوهش:
یکی از مباحث مهم در تعلیم و تربیت و به‌ویژه تربیت اسلامی بحث مربوط به تعیین اهداف تربیت است. درواقع ازجمله مسائل مهم برنامه‌ریزی آموزشی و تربیتی، تعیین اهدافی است که کوشش‌ها و فعالیت‌های آموزشی و پرورشی باید معطوف به آن‌ها باشد. کسانی که به نحوی با تعلیم و تربیت، سروکار دارند باید نسبت به اهداف تربیتی آگاه باشند. اگر از این آگاهی برخوردار باشند، نقطه‌ی شروع فعالیت‌های تربیتی و سمت‌وسوی این حرکت را با بصیرت بر خواهند گزید و اهداف تربیتی، نقطه‌ی شروع و جهت فعالیت را به آن‌ها نشان خواهد داد.
به عبارتی هدف، در تعلیم و تربیت به معنای وضع نهایی و مطلوبی است که به‌طور آگاهانه، سودمند تشخیص داده‌شده است و برای تحقق آن، فعالیت‌های مناسب تربیتی انجام می‌گیرد.
اگر تعلیم و تربیت را صیرورت و تحول آدمی از وضع موجود به وضع مطلوب تلقی کنیم، بدون شک این تحول، نیازمند به آگاهی از هدف و مجموعه اهدافی است که جهت و مسیر حرکت و سرانجام، منزل نهایی آن را مشخص می‌سازد.
بر اساس بنیان‌های نظری تحول بنیادین آموزش‌وپرورش ایران، هدف و غایت زندگی دنیوی بر مبنای معارف اسلامی و مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام “دستیابی به حیات طیبه” بیان‌شده است به همین دلیل تحقق حیات طیبه در سند تحول بنیادین تعلیم و تربیت ایران به‌عنوان هدف نهایی نظام تعلیم و تربیت بیان‌شده است؛ و رسالت خطیر آموزش‌وپرورش “فراهم آوردن زمینه و ایجاد آمادگی برای دستیابی به مرتبه‌ای از حیات طیبه توسط دانش آموزان و متر بیان است.
با توجه به اهمیت آگاهی متخصصان و دست اندر کارن حوزه‌ی تعلیم و تربیت از هدف تعریف‌شده برای نظام تربیتی در هر کشور و با توجه به اینکه سند تحول بنیادین تعلیم و تربیت به‌عنوان تنها سند مصوب و قابل‌اجرا در حوزه‌ی تعلیم و تربیت شناخته می‌شود در این پژوهش سعی شده است علاوه بر تحلیل مفهوم حیات طیبه در قرآن و روایات به بیان جایگاه آن در سند تحول بنیادین آمورش و پرورش ایران پرداخته شود و همچنین چگونگی نیل به حیات طیبه و راه‌های رسیدن به‌مراتب حیات طیبه در آموزش‌وپرورش با توجه به نقش عناصر مختلف نظام تعلیم و تربیت بررسی و تبیین شود.
فصل سوم
روش پژوهش
مقدمه:
روش‌های تحقیق کیفی در رشته‌های علوم اجتماعی و علوم کاربردی همچون علوم تربیتی، مدیریت و برنامه‌ریزی به‌صورت فزاینده‌ای مورداستفاده قرار می‌گیرد. علوم اجتماعی که از دیرباز مرهون روش‌های علوم تجربی بود. اینک این روش‌ها را چندان مناسب نمی‌یابد و آن‌ها نمی‌توانند راهگشا باشند. (مارشال و رأس من،1381: 1)
پژوهش کیفی به معانی، دیدگاه‌ها و ادراکات توجه دارد یعنی در پی فهم معنای وقایع، موقعیت‌ها، اعمال شرکت‌کنندگان مطالعه و توضیحات آن‌ها در مورد زندگی و تجارب خود، از دیدگاه خود آن‌هاست. (حریری،1385: 6)
به‌طورکلی تحقیق کیفی به داده‌هایی سروکار داردکه واقعیت‌های موردمطالعه را به‌صورت کلامی، تصویری یا امثال آن نمایان کرده و مورد تحلیل قرار می‌دهد. در این فرآیند پژوهشگر تصویری کل گرا و تاریخی از طریق تحلیل واژگان به دست می‌دهد. نظر افراد ذی‌ربط را به‌تفصیل گزارش می‌کند و بررسی را در محیط طبیعی به انجام می‌رساند… بنابراین تحقیق کیفی در صورتی به کار می‌رود که بخواهیم یک پدیده را از جهات گوناگون موردبررسی قرار دهیم. (بازرگان،1387: 30 ـ 29) و به سؤال‌های تحقیق از نگاه‌های مختلف پاسخ‌گوییم از این روش استفاده می‌کنیم.
روش پژوهش: 3 ـ 1
این تحقیق چون ازنظر هدف به‌صورت بنیادی و از نوع تحقیقات کیفی است از روش تحقیق تحلیلی-اسنادی برای انجام تحقیق استفاده‌شده است و بر این اساس به‌منظور تهیه و تدوین مبانی نظری و پیشینه تحقیق و همچنین برای استخراج مؤلفه‌ها و نقش‌های مختلف عناصر نظام تعلیم و تربیت در تحقق حیات طیبه جهت استفاده در فرم مصاحبه، اسناد و منابع کتابخانه‌ای موردبررسی قرارگرفته و اطلاعات موردنظر جمع‌آوری‌شده است همچنین در تحلیل مفهومی و اسنادی مفهوم کلیدی “حیات طیبه” موردبررسی قرارگرفته و جایگاه آن در مبانی نظری سند تحول بنیادین تعلیم و تربیت ایران مشخص و بیان‌شده است.
جامعه متنی و آماری پژوهش: 3 ـ 2
جامعه متنی پژوهش:
قرآن کریم و کلیه متون دینی درزمینهی حیات طیبه
مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران
جامعه ی آماری پژوهش:
صاحب‌نظران حوزه‌ی تعلیم و تربیت، مدیران آموزش‌وپرورش و متصدیان تدوین سند تحول تعلیم و تربیت وکارشناسان حوزه‌ی دینی
نمونه پژوهش و روش نمونه‌گیری: 3 ـ 3
“در پژوهش کیفی برای تعیین اندازه نمونه نمی‌توان از فرمول مشخص و واحدی استفاده کرد”(حریری،1385: 139) بنابراین «برای نمونه‌گیری افراد مورد مشاهده در پژوهش‌های کیفی به‌جای نمونه‌گیری احتمالی از راهبردهای نمونه‌گیری قصدی یا هدفمند استفاده می‌شود. در این نمونه‌گیری، پژوهشگر سعی بر آن داردکه افراد را چنان انتخاب کند تا هدف تحقیق تحقق یابد.»(ملاباقری به نقل از بازرگان،1387: 55) منطق نمونه‌گیری هدفمند، انتخاب مواردی است که امکان مطالعه عمیق را فراهم می‌سازند و پژوهشگر از طریق آن‌ها می‌تواند اطلاعات فراوانی درباره‌ی موضوع‌های اساسی مربوط به مسئله و هدف پژوهش به دست آورد. (حریری،1385: 133) با این وصف نمونه‌گیری در این پژوهش به‌صورت نمونه‌گیری هدفمند انجام می‌شود بنابراین با توجه به سؤالات و اهداف؛ در قسمت مطالعات نظری و پاسخ به سؤال 1 و 2 پژوهش، نمونه تحقیق شامل آیات قرآن و متون دینی که به‌طور خاص به مفهوم حیات طیبه پرداخته‌اند و همچنین بخش‌هایی از سند تحول بنیادین تعلیم و تربیت که مفهوم حیات طیبه را بیان کرده است، می‌باشد.
نمونه‌گیری در قسمت پیمایشی و پاسخ به سؤال 3 تحقیق نیز به‌منظوراعتبار سنجی راهکارها، نمونه‌گیری هدفمند است. بدین نحو که با توجه به اهداف و سؤالات از جامعه پژوهش، آن دسته از متخصصانی باید انتخاب شوند که درزمینهی موردپژوهش متخصص و صاحب‌نظر باشند. در این تحقیق درمجموع از 30 نفر از متخصصین و صاحب‌نظران حوزه‌ی تعلیم و تربیت، مدیران آموزش‌وپرورش و متصدیان تدوین سند تحول تعلیم و تربیت و متخصصان دینی صاحب‌نظر در خصوص حیات طیبه مصاحبه به عمل خواهدآمد.
ابزار جمع‌آوری اطلاعات: 3 ـ 4
در این پژوهش به‌منظور گردآوری و تهیه مبانی نظری و پیشینه که با بررسی منابع کتابخانه‌ای و اسناد مربوط صورت پذیرفته است از ابزاری مانند فیش تحقیق استفاده‌شده همچنین به‌منظور بررسی و آگاهی از نظرات و دیدگاه‌های صاحب‌نظران، متخصصان و مجریان آموزش‌وپرورش از ابزار مصاحبه استفاده‌شده است.
3 ـ 5 روش تجزیه‌وتحلیل داده‌ها:
در این پژوهش داده‌ها به روش تحلیل محتوا و تحلیل اسنادی مورد تجزیه‌وتحلیل قرارگرفته است. در این پژوهش نیز به‌مانند تحلیل مؤلفه‌ها و عوامل کیفی به روش معمول در تحقیقات اسنادی و کیفی، عمل شد و نظرات متخصصان موردبررسی قرار گرفت در ابتدا عناصر مختلف نظام آموزش‌وپرورش که در تحقق حیات طیبه نقش ایفا می‌کنند استخراج و میزان اهمیت هر یک از عناصر و مؤلفه‌ها با توجه به فراوانی و تأکید متخصصان مختلف استخراج شد. همچنین از روش تحلیل اسنادی به منظور تحلیل اسنادتحولی تعلیم و تربیت برای بررسی جایگاه حیات طیبه در اسناد استفاده شده است.
فصل چهارم
یافتــه‌های
پژوهـــش
4 ـ 1 سؤال یک
جایگاه مفهومی حیات طیبه در آیات قرآن کریم و متون دینی چیست؟
برای پرداختن به مفهوم حیات طیبه در آیات قرآن کریم و همچنین سایر متون دینی ابتدا به بررسی مفهوم حیات و همچنین مراتب مختلف آن در آیات قرآن کریم می‌پردازیم سپس جایگاه مفهومی حیات طیبه را در تفاسیر مختلف قرآن کریم و همچنین روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام بررسی می‌کنیم.
واژه‌ی حیات از ریشه‌ی «حیّ» در مقابل میت و به معنای زندگی و زیست است و در مقابل «موت» و «ممات» به معنای مرگ و مردن به کار می‌رود و نیز در معنای قوه‌ی نامیه‌ی موجود در نبات و قوه‌ی حس کننده حیوان، قوه‌ی عاقله و روز واپسین هم استعمال شده است. (راغب اصفهانی، واژه‌ی حی)
حیات مانند وجود دارای مراتب و درجات مختلف و متفاوتی است. حیات نباتی، حیات حیوانی، حیات انسانی و حیات لاهوتی که هریک وجوهی از حیات‌اند. پیچیدگی و ناشناخته بودن حقیقت حیات و ذو مراتب بودن آن سبب شده است تا هر کس برحسب نگرش و جهان‌بینی خود از آن تعریف و تفسیری خاص ارائه دهد.
کسانی که به زندگی به دید مادی و طبیعی می‌نگرند، حیات را قوه و نیرویی می‌پندارند که موجود زنده براثر آن دارای حس و حرکت است، حرف می‌زند، راه می‌رود، احساس می‌کند، غذا می‌خورد، هضم می‌کند، جذب می‌کند، دفع می کندو سلول می‌سازد که باعث رشد و نمو موجود زنده می‌شود. این ویژگی‌ها و خصوصیات حیات، در موجودات زنده اعم از حیوان و انسان است و مهم‌ترین ویژگی آن محدود بودن میان زمان تولد و مرگ موجود زنده در این جهان است، چنان‌که قرآن از زبان مادی‌گرایان می‌فرماید: «إن هِیَ الاّ حَیاتُنا الدنیا نَموتُ ونَحیَا وَ مَا نَحنُ به مبعوثین. جز این زندگانی، دنیای ما چیزی نیست؛ می‌میریم وزندگی می‌کنیم و دیگر برانگیخته نخواهیم شد.»(مؤمنون:37)
در حقیقت حیات، باارزش‌ترین نعمتی است که یک موجود زنده از آن برخوردار است؛ زیرا آن‌سوی زندگی چیزی جز نیستی و نابودی نیست و خداوند نیز در سوره فاطر بر برتری حیات بر مرگ وزنده بر مرده تأکید می‌کند و می‌فرماید: «وَ مَا یَستوِی الاعمَی و البَصیرُ و مَا یَستوِی الاَحیاءُ و لَاالاموات ُإنَ ّ الله یُسمِع ُمَن یَشاءُ و مَا اَنتَ بِمُسمِع ٍ مَّن فِی القبُوُرِ»(و هرگز کور و بینا، (کافر و مؤمن) یکسان نیست و ابداً زندگان (علم و ایمان) با مردگان (جهل و عصیان)

دیدگاهتان را بنویسید