۱۶ نکته شگفت‌انگیز درباره چشم انسان

هنوز رازهای زیادی درباره حیرت زدگیای بدن آدم در طبیعت هست. از طرفی هم علم و آموخته های قبلی مون در گذشته در مورد اعضای بدن ممکنه در اختلاف با چیزی باشه که الان کشف شده. مثلا از زمانای قدیم به ما یاد دادن نزدیک تلویزیون نباید نشست تا چشم خراب نشه یا در نور کم نباید مطالعه کرد. اگه امروزه خلاف این موضوع ثابت شده. البته نمیشه خیلی خرده گرفت. چون که چشم هر آدم در دنیای الان، بالغ بر یه میلیون سلول عصبی بینایی و ۱۰۶ میلیون گیرنده نوری داره. به خاطر همین اگه بگیم چشم آدم یکی از پیچیده ترین اعضای بدن انسانه، پر بیراه نگفتیم. پس در این یادداشت به ارائه نکاتی درباره چشم آدم روی میاریم که شاید دونستن اون واسه شمام جذابیت داشته باشه.

 

 

۱۶- وضوح چشم آدم تنها ۱ مگاپیکسله

در حالیکه ۱۰۰ میلیون گیرنده نوری در هر چشم آدم تعبیه شده، تنها یه میلیون تار عصبی به سمت مغز واسه پردازش اطلاعات بینایی روونه می شن. بخاطر این میشه گفت وضوح یا همون رزولوشن چشم آدم ۱ مگاپیکسله. واسه درک بیشتر این موضوع به تصویر بالا دوباره نگاهی بندازین (A: عکس اصلی، B: شکل هندسی پیکسلا، D: وضوح بالا در مرکز و وضوح پایین در دور و بر).

 

۱۵-  حالت «دید در شب» در چشم آدم هست

وقتی تو یه محیط تاریک قرار میگیره، چشم تون حالت «دید در شب» رو دیر یا زود فعال می کنه. هر چند روند فعال سازی ۲۰ دقیقه زمان میبره. گیرنده های نوری استوانه ای در لایه شبکیه چشم مسئول دریافت اطلاعات بینایی در محیط تاریکه. گیرنده های نوری استوانه ای به رنگ آبی حساس هستن و به خاطر همین پس از یه مدت قرار گرفتن در محیط تاریک، همه چیز به رنگ آبی تمایل پیدا می کنه.

 

۱۴- وضوح دید محیطی چشم آدم بسیار پایین و به صورت مشکی و سفیده

بخش بزرگ گیرنده های رنگی چشم در مرکز قرار داره. قدرت وضوح در مرکز و محیط زاویه دید ما فرقای اساسی داره. همونطور که وضوح دید در مرکز بینایی چشمامون شدیدا بالاست، وضوح دید محیطی در دور و بر کره چشم بسیار پایین و به صورت مونو کروم (مشکی و سفید) است. ولی شاید سوال کنین به چه دلیل تا حالا خودمون متوجه نشدیم؟ ماجرا اینجاس وقتی همین الان به این موضوع در حال تفکر هستین و تلاش می کنین به صورت خودآگاه از گوشه چشم، جهات راست و چپ تون رو ببینین، مغز این باگ رو به صورت ناخودآگاه حل می کنه!

 

۱۳- گیرنده های نوری به وسیله محرکهای نور سرکوب می شن

درست برعکس چیزی که تصور می کنین، گیرنده های نوری که در پشت عدسی و در درون کره چشم قرار دارن، به نور حساسیت برعکس دارن. به این معنا که محرکهای نوری اونا رو به انجام فعالیت پردازش نور تحریک نمی کنه. بلکه تابش نور به کره چشم، سیگنال بین اونا رو قطع می کنه.

 

۱۲- شبکیه چشم رنگ قرمز رو تشخیص نمی ده

محققین فکر می کردن درست مثل لامپ ِ تلویزیونای رنگی و ال سی دیا، درون شبکیه چشم هم گیرنده های رنگی نورِ سبز، قرمز و آبی هست. اما حقیقت امر اینجاس گیرنده نوری رنگ «قرمز» در بدن مون، طیف رنگ سبز و زرد رو می شناسونه. از طرفی دیگه گیرنده نوری رنگ «سبز» هم رنگ آبی و سبز رو درک و پردازش می کنه. مغز با محاسبه فرق رنگ بین این دو طیف این قدرت رو پیدا می کنه تا رنگ قرمز رو تعریف کنه.

 

 

۱۱- جراحان امیدوارن تا سال ۲۰۲۶ پیوند کامل چشم صورت قبول کنه

الان تنها عمل پیوند قرنیه شدنیه تا قدرت بینایی مریض بهتر شه ولی گروهی از جراحان که در پیتزبورگ مستقرند، می گن تو یه دهه آینده میتونیم چشم آدم رو به صورت کامل پیوند بزنیم. با این حال پیوند چشم از یه فرد فوت شده به فرد زنده کار آسونی نیس. چون که مجموعه ای پیچیده از عضلات، عروق خونی و اعصاب بخش چشم رو از راه عصب بینایی به مغز وصل می کنه. هر چند تحقیقات گذشته در مورد داروهای سرکوب کننده ایمنی در کنار پیشرفت لوازم پزشکی باعث شده تا علم پزشکی نوین چند قدم به پیوند کامل چشم نزدیک تر شه. اگه این عمل پیچیده به هر روش با موفقیت تا همین چند وقت دیگه که خیلی هم دور نیس صورت پذیرد، قطع به یقین منتهی به بهبودی قابل توجه مریضایی با مشکلات زیاد بینایی می شه. به خصوص مریضایی که در جنگ، چشماشون آسیب جدی می بینه.

واسه بزرگنمایی روی عکس کلیک کنین.

۱۰- وجود احتمالی یه مشکل چشمی در لئوناردو داوینچی، هنرمند برجسته ایتالیایی

کریستوفر تایلر، عصب شناس مطرح دانشگاه در جدیدترین مقاله خودش در مورد داوینچی این جوری بیان می کنه که اون دچار استرابیسم بود. اختلالی که به واسطه ناهماهنگی چشمون فرد ایجاد می شه. به زبانی ساده تر یکی از چشمون لئوناردو داوینچی به علل ضعف عضلانی با تغییر زاویه جداگونه اش باعث می شد تا ایشون از هر دو چشم خود به صورت جداگونه استفاده کنه. دکتر تایلر عقیده داره همین مشکل احتمالی چشم باعث پیشرفت پردازش سه بعدی مغز داوینچی شده. الان هنوز هیچ سند و مدرک معتبری مبنی بر وجود استرابیسم در داوینچی مطرح نشده ولی اینکه شاهکاری مثل نقاشی مونا لیزا رو فردی با این نوع مشکل چشمی به تصویر کشیده، فرضیه ای جذاب به نظر می رسه.

۹- با نگاه کردن به چشمون یه حیوان می تونین جایگاه موجود مورد نظر رو در زنجیره غذایی حدس بزنین

در سال ۲۰۱۵ میلادی دانشمندی به نام مارتین بنکس و همکارانش روی چشمون ۲۱۴ گونه واسه جواب به یه سوال مهم به تحقیق پرداختن: به چه دلیل مردمک چشمون حیوانات جور واجور، فرق داره؟

در نتیجه این تحقیق بحث برانگیز، محققین الگوهای زیادی رو با بررسی چشمون حیوانات به این نتیجه رسیدن. حیوانات درنده ای مثل گربه سانان و مارها دارای مردمکی عمودی هستن. این نوع مردمک به اونا این امتیاز رو میده تا فاصله خود رو با قربونی شون تخمین بزنن. بخاطر این این دسته از حیوانات به طور کامل می دونن چه وقتی و با چه مسافتی باید واسه دسترسی به قربونی خود، کمین بزنن. از طرفی دیگه مردمکای افقی بیشتر در حیوانات گیاه خوار مثل آهو، بز و بقیه پستانداران مشاهده می شه. این نوع مردمک، توانایی دید پانورامایی به حیوانات میده تا مواظب شکارچیا باشن.

۸- حرکت چشمون شما ممکنه حرکت بعدی شما رو لو بده!

گروهی از محققان در سال ۲۰۱۵ میلادی به انجام یه آزمایش جذاب پرداختن که بین «حرکت چشمون» و «قدرت اراده کردن» رابطه ای علمی هست؟ به داوطلبین این آزمایش دستور داده شد جلوی یه رایانه بشینن و از اونا خواسته شد بین دو گزینه روی صفحه، یکی رو انتخاب کنن: پاداشی سریع یا یه جایزه تاخیری. مثلا با انتخاب گزینه (الف) ممکنه به شما امروز ۱۰ دلار جایزه داده شه و با انتخاب گزینه بعدی، «۳۰ روز صبر کن و ۳۰ دلار بگیر».

محققان با بررسی حرکت چشمون داوطلبین، متوجه انتخاب هاشون کمی قبل از اراده کردن شون شده بودن. اونا به این نتیجه رسیدن در آخرین دقایق، چشمون فرد به سمت گزینه مورد نظر با شتاب بیشتری حرکت می کرد. رضا شادمهر، یکی از محققین این مقاله این جوری توضیح میده: «نکته باحال این تحقیق در این مسئله بود به محض اینکه حرکت چشم واسه انتخاب شروع می شد، اول سرعت حرکت چشم به سمت هر دو گزینه برابر بود ولی درست قبل از لحظه انتخاب گزینه مورد نظر، این سرعت از تعادل و توازن خارج می شد. به هر نحوی که شما به مسائل جور واجور نگاه می کنین، به همون راه اونا رو آزمایش می کنین».

رضا شادمهر قبل از این، در تحقیق دیگری رابطه ای بین «حرکت سریع تر چشمون» و «رفتارای از روی دشمنی و غیرخصمانه» کشف کرد. هم اینکه در تحقیقات دیگری هم به این رابطه علمی رسیدن که حرکات چشمون مون با تصمیمات اخلاق مدارانه ربط داره.

۷- عضلات چشم، سریع ترین عضله بدن حساب می شن

عضلات خارجی چشم به شما اجازه میده که محیط خارجی رو در تموم جهات ببینین. در هر چشم، ۶ عضله خارج چشمی هست و به خاطر همین خیلی از حرکاتی که کره چشمون تون انجام میده، به صورت ارادیه. با این حال معمولا شما به صورت ناخودآگاه به جهات جور واجور نگاه می کنین. وقتی جفت چشمون شما به یه سمت سریع حرکت می کنه، در زبون انگلیسی saccade می گن که واقعا از یه واژه فرانسوی (jerk) به معنی «حرکت تند و سریع» گرفته شده. این حرکات از اسمش مشخصه که شدیدا سرعتی انجام می شه. دکتر رضا شادمهر، پروفسور مهندسی بیوپزشکی و علوم اعصاب در دانشگاه جانز هاپکینز بیان می کنه هر ساکاد آخر ۵۰ تا ۶۰ میلی ثانیه انجام قبول می کنه. ایشون عقیده داره حرکات ساکادی چشم، سریع ترین حرکات ارادیست که ما آدما می تونیم بکنیم. چشمای آدم در هر ثانیه یا بیشتر، نزدیک به ۵۰۰ درجه حرکت می کنه.

۶- بخشایی از چشم می تونه دچار آفتاب سوختگی شه

این موضوع می تونه دلیل موجهی واسه به کار گیری عینکای آفتابی باشه. در برابر قرار گرفتن زیادتر از اندازه به اشعه های ماورا البنفش می تونه به سطح قرنیه و ملتحمه آسیب وارد کنه. این آسیب وضعیتی مثل آفتاب سوختگی رو پیدا می کنه که در اصطلاح پزشکی به این آسیب، فتوکراتیتز (photokeratitis) می گن. درد، قرمزی و تورم چشم، احساس وجود یه جسم خارجی در چشما، تاری دید، سر درد و مشاهده هالها دور و بر نورهای محیطی از نشونه های این بیماریه. این نشونه ها معمولا موقتیه و پس از ۴۸ ساعت برطرف می شه. در برابر قرار گرفتن بیشتر به اشعه ماورا البنفش می تونه آثار تخریبی بلندمدت تری بر قدرت بینایی شما و جسم زرد موجود در کره چشم داشته باشه. هم اینکه مریضی «آب مروارید» یا به اصطلاح علمی «کاتاراکت» دیر یا زود گریبان گیر این دسته از افراد می شه. در این مریضی، عدسی چشمون فرد تیره شده و اندازه نور دریافتی از راه عدسی چشمی کاهش جدی پیدا می کنه.به هر حال میشه با به کار گیری عملای جراحی لیزیک و لازک این نوع آسیبا رو برطرف ساخت. هر چند عمل لیزیک و لازک فرقایی هم با همدیگه دارن که قبل از این تو یه یادداشت تالیفی به کاربرد، فواید، مشکلات و مراقبتای پس از عمل این دو نوع جراحی به صورت مفصل پرداخته شد.

۵- چشم آبیا از یه آبا و اجداد هستن

در اصل رنگ چشم تموم افراد در دنیای ما قهوه ایه. در پژوهشی به اثبات رسید بین شش الی ده هزار سال پیش، ژن OCA2 بنا به دلایلی نامعلوم جهش پیدا کرد. این ژن مسئولیت تشکیل رنگ قهوه ای چشمون رو برعهده داشت. براساس این جهش، چشمون افراد مورد توجه به رنگ آبی تغییر پیدا کرد. پروفسور هانس ایبرگ از دانشگاه کوپنهاگن در بیانیه ای، این موضوع رو تایید می کنه.

۴- لنزهای تماسی پشت چشمون تون گم نمی شه

نترسین! شاید در اولین تجربه قرار دادن لنزهای تماسی به چشمون تون فکر کنین لنز پشت چشمون تون قرار نداره یا از چشمون تون به بیرون پرت شده. ولی معمولا این اتفاق رخ نمی ده چون یه غشای نازکی از چشمون شما بین قرنیه و سطح داخلی پلک قرار داره که به اون ملتحمه می گن. اگه لنز جابه جا شه، معمولا پشت پلک فوقانی شما قرار میگیره که هیچ جای نگرانی نیس.

۳- طول چشمون تون تقریبا مشخص می کنه که چقدر خوب قادر به مشاهده اجسام هستین

اگه کره چشمون شما بیشتر از اندازه بزرگ یا کوچیک باشه، با مشکلات چشمی زیادی درگیرین. افراد نزدیک بین چشمانی بزرگتر از حد عادی دارن. این در حالیه که افراد دوربین دقیقا عکسِ این موضوع براشون صدق می کنه. اگه به هر نحوی می تونستید در حد یه میلی متر به طول چشم خود اضافه یا خط بزنین، نوع بینایی شما به طور کامل تغییر پیدا می کرد. جدا از طول کره چشم، شکل قرنیه (خارجی ترین لایه چشم) و عدسی (بخشی از چشم که پشت مردمک و عنبیه قرار گرفته) به عنوان المانای کلیدی واسه تخمین کیفیت قدرت بینایی شما تلقی می شه. چون که این دو بخش با همدیگه نورهای محیطی رو به درون شبکیه راه میدن تا تصویر ذهنی در پشت کره چشم تشکیل شده و بعد واسه پردازش، اطلاعات به لوب پس سری مخ انتقال پیدا کنه.

۲- کره چشم با بالا رفتن سن رشد می کنه

یکی از اشتباهات عامیانه در اینجاس که فکر می کنن کره چشم از زمان تولد تا بزرگ سالی از یه اندازه مشخص، رشد بیشتری پیدا نمی کنن. با تولد نوزاد، چشمانش بین ۷.۵ تا ۱۲.۵ سانتی متر از جلو به عقب رشد پیدا می کنه. این رقم در زمان بزرگسالی به تقریبا ۲.۵ سانتی متر در هر سال کم میشه. پس کره چشم شما در دو سال ابتدایی زندگی رشد سریع تری داشته و رشد خیره کننده بعدی در آدم، در زمان بلوغ اتفاق می افته.

۱- نوزادان تازه متولد شده جهان رو به صورت مشکی و سفید (و شاید قرمز) می بینن

اونا فرانکلین، سرپرست لابراتور کودکان در دانشگاه ساسِکس بیان می کنه هنوز این موضوع در هاله ای از ابهام قرار داره که نوزادان واقعا دنیا رو به صورت مشکی و سفید می بینن یا خیر. دکتر فرانکلین باور داره اونا هم اینکه می تونن اشیای قرمز رو در پشت زمینه خاکستری تشخیص بدن. ولی شاید سوال کنین به چه دلیل نوزادان دنیا رو مشکی و سفید می بینن؟ الان دلیل این موضوع رو باید در تعداد کم سلولای مخروطی درون چشم نوزادان دونست. سلولایی که مسئولیت پردازش اطلاعات تصویری رنگی هستن. نوزادان با رشد و تکامل بیشتر، در سن ۲ ماهگی میتونن بین رنگ سبز و قرمز، فرق قائل شن و این دو طیف رنگ رو از همدیگه تشخیص بدن. نوزادان چند هفته بعد می تونن فرق بین رنگ زرد و آبی رو هم فهمیده باشن.

Author: edame

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *